۶۶ درصد خودروهای شهر تهران برای دریافت معاینه فنی به شهرهای دیگر میروند
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد · تهران

از ۳٫۵ میلیون خودروی مشمول معاینه فنی در تهران، تنها ۳۴ درصد در ۲۲ منطقه پایتخت معاینه میگیرند و بقیه راهی شهرهای دیگر میشوند.
از ۳٫۵ میلیون خودروی مشمول معاینه فنی در تهران، تنها ۳۴ درصد در ۲۲ منطقه پایتخت معاینه میگیرند و بقیه راهی شهرهای دیگر میشوند.
۶۶ درصد خودروهای پلاک تهران بیرون از پایتخت معاینه میگیرند
مرکز معاینه فنی شهر تهران به آخرین خودرو اعلام کرد: حدود ۳٫۵ میلیون خودرو در تهران هر سال باید معاینه فنی بگیرند. اما تنها ۳۴ درصد آنها برای معاینه به مراکز ۲۲ منطقه شهر تهران مراجعه میکنند. ۶۶ درصد دیگر، معاینه فنی خود را در حومه تهران یا شهرهای دیگر میگیرند.
این نسبت تازه نیست. مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران ۲ بهمن ۱۴۰۴ هم گفته بود: «سهم مراکز معاینه فنی شهر تهران از کل مراجعین پلاک تهران حدود ۳۴ درصد است.» یعنی دست کم در ۱۰ ماه گذشته، تغییری در این وضعیت رخ نداده است. آمار مراجعه هم همین را تایید میکند. مراکز تهران در ۱۴۰۳ یک میلیون و ۱۷۲ هزار و ۴۱۱ مراجعه نخست ثبت کردند و مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران ۶ آذر ۱۴۰۴ از «حدود ۱٫۲ میلیون مراجعه» در سال خبر داده بود. این رقم تقریبا برابر ۳۴ درصد از ۳٫۵ میلیون خودرو است.
سخت نگرفتن مراکز بیرون از تهران، خودروها را از پایتخت فراری میدهد
مشاهدات و پرس و جوهای میدانی آخرین خودرو نشان میدهد دلیل اصلی این مهاجرت، آسان گیری در بیرون از تهران است. در این مراکز میتوان با پرداخت هزینههای نامتعارف و به شکل غیرقانونی، برگه معاینه گرفت. بیشتر خودروهایی که این مسیر را میروند، فرسوده اند یا توان قبولی در آزمون معاینه فنی را ندارند.
این مشاهدات با گفتههای مسئولان هم همخوانی دارد. مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران ۶ آذر ۱۴۰۴ گفت: خودروهای پلاک تهران به دلیل «سهل گیری بیشتر» در شهرهای دیگر معاینه میگیرند. مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران نیز فروردین ۱۴۰۴ گفته بود درباره اتفاقات مراکز بیرون از تهران «بارها مکاتبه محرمانه» شده است.
مرکز پژوهشهای مجلس هم در گزارشی که آخرین خودرو آبان ۱۴۰۳ با عنوان شکست طرح معاینه فنی خودروها منتشر کرد، نوشته بود معاینه فنی از ۱۳۹۰ اجباری شده است. اما به دلیل پایین بودن جریمه و زیرساخت ناکافی، اجرای آن بازدارندگی لازم را ندارد. همین گزارش از صدور گواهی «با اخذ رشوه» در برخی مراکز خبر داده بود. این در حالی است که تبصره ۲ ماده ۶ قانون هوای پاک، کارکنان مراکزی را که برخلاف مقررات گواهی صادر کنند، به حداکثر مجازات ماده ۵۴۰ قانون مجازات اسلامی محکوم میکند.
قیمت گواهی اسقاط کم و قیمت خودروی صفر بالاست و فرسودهها در خیابان میمانند
این چرخه از یک نقطه شروع میشود: صاحب خودروی فرسوده، طبق ماده ۸ قانون هوای پاک، قانونا نمیتواند گواهی معاینه فنی بگیرد. مالک نیز تمایلی به ادامه استفاده از خودروی فرسوده ندارد، اما پولی که بابت اسقاط به او میدهند بسیار کم است و قیمت خودروی صفر جایگزین هر روز بالاتر میرود. نتیجه روشن است: خودرو را نگه میدارد و برای ادامه تردد، با ترفندهای مختلف بیرون از تهران معاینه میگیرد. به این ترتیب، اسقاط، قیمت خودرو و معاینه فنی سه حلقه از یک زنجیره اند و تا وقتی این زنجیره باز نشود، خودروی فرسوده از خیابان خارج نمیشود.
این گره در بخش موتورسیکلت هم دیده میشود. معاون وزیر صمت شهریور ۱۴۰۴، چند هفته پس از آغاز طرح اسقاط موتورسیکلت ها، گفته بود: «تا امروز تقریباً هیچ موتورسیکلتی اسقاط نشده است.» در حالی که به گفته او ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار موتورسیکلت تهران فرسوده اند. جزئیات این وضعیت در گزارش موتورسیکلتهای فرسوده راه تنفس شهر را بسته اند آمده است.
معاینه فقط در شهر محل پلاک، با یک مصوبه قابل اجراست
راه بستن این مسیر روشن است: هر خودرو فقط در شهر محل پلاک خود معاینه فنی بگیرد. مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران ۲ بهمن ۱۴۰۴ همین پیشنهاد را مطرح کرد و خواستار الزام قانونی مراجعه خودروهای هر کلانشهر به مراکز همان شهر یا یکسان سازی کیفیت آزمونها در کشور شد. اجرای این تصمیم به زیرساخت تازه ای نیاز ندارد. به گفته مسئولان شهری، مراکز معاینه فنی تهران ظرفیت پذیرش سالانه ۳٫۵ میلیون خودرو را دارند، یعنی همان تعداد خودرویی که هر سال باید معاینه بگیرند. با این حال، هنوز مصوبه ای برای اجرای این پیشنهاد گرفته نشده است.
کمتر از هزار موتورسیکلت در سال به مراکز معاینه تهران میروند
وضعیت موتورسیکلتها از خودروها هم بدتر است. هر سال کمتر از هزار موتورسیکلت برای معاینه فنی به مراکز تهران مراجعه میکنند. طبق آمار رسمی، این عدد در ۱۴۰۲ تنها ۸۲۳ دستگاه بود که ۶۰ درصد آنها در آزمون آلایندگی و ۲۰ درصد در آزمون ترمز مردود شدند. در ۱۴۰۳ هم تا ۲۰ تیر حدود ۳۰۰ موتورسیکلت مراجعه کرده بودند و مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران این میزان را «تقریبا در حد صفر» توصیف کرد.
تنها جهش این آمار، به طرح رایگان ۱۴۰۳ مربوط است. این طرح با معاینه رایگان و هدیه کلاه کاسکت، شمار مراجعهها را به ۸ هزار و ۹۵۲ دستگاه رساند. تهران در حال حاضر ۱۴ خط معاینه فنی موتورسیکلت دارد.
قانون هوای پاک از ۱۳۹۶ معاینه موتورسیکلت را الزامی کرده است
کم بودن مراجعه موتورسیکلتها به نبود قانون برنمی گردد. ماده ۶ قانون هوای پاک، مصوب ۲۵ تیر ۱۳۹۶، معاینه فنی «کلیه وسایل نقلیه موتوری» از جمله موتورسیکلت را الزامی کرده است. طبق تبصره ۱ همین ماده، وسایل نقلیه شخصی تا ۴ سال پس از تولید معاف اند و پس از آن، پلیس راهور موظف است وسیله بدون گواهی معاینه را متوقف کند و به ازای هر روز تردد، جریمه بنویسد. جریمه نداشتن معاینه فنی در کلانشهرها روزانه ۱۰۰ هزار تومان است.
مشکل، سخت نگرفتن در اجرای قانون است. موتورسواری که معاینه نمیگیرد، نگران جریمه هم نیست. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی نوشته است: «هیچ نظارتی درخصوص معاینه فنی موتورسیکلتها در کل کشور صورت نمیپذیرد.» مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران هم فروردین ۱۴۰۴ گفته بود دوربینهای طرح ترافیک پلاک موتورسیکلتهای بدون معاینه را ثبت میکنند، اما جریمه ای برای آنها اعمال نمیشود.
رئیس پلیس راهور معاینه موتورسیکلتها را در اولویت نمیداند
عجیب تر از همه، موضع خود پلیس است. این نهاد طبق قانون موظف به برخورد با موتورسیکلتهای بدون معاینه است. رئیس پلیس راهور فراجا ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ گفت: «الزام موتور سیکلتها به دریافت معاینه فنی عملاً بی معنا است.» او ملزم کردن موتورها به معاینه را بدون نوسازی ناوگان در «اولویت» ندانست و گفت ۹۱ درصد موتورسیکلتها فرسوده اند. وقتی نهاد مجری قانون آشکارا اجرای آن را بی معنا میداند، طبیعی است که موتورسوار هم انگیزه ای برای مراجعه به مراکز معاینه نداشته باشد.
۸۳٫۴ درصد موتورسیکلتهای کشور فرسوده اند
طبق آماری که پیش تر آخرین خودرو بر اساس اطلاعات ثبت شده در پلیس منتشر کرد، از ۱۳ میلیون و ۶۶۴ هزار و ۲۱۱ موتورسیکلت کشور، ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۲۳۸ دستگاه فرسوده اند. یعنی ۸۳٫۴ درصد. این بخشی از گزارشی بود که نشان میداد ۵۴ درصد وسایل نقلیه کشور فرسوده هستند. مدیر ستاد نوسازی ناوگان این رقم را مجموع پلاکهای صادرشده میداند و شمار موتورسیکلتهای فرسوده ای را که واقعا تردد میکنند، ۷ تا ۸ میلیون دستگاه برآورد کرده است.
برای خروج این ناوگان هم برنامه موثری وجود ندارد. گزارش پیشین آخرین خودرو با عنوان ۸۰ درصد موتورسیکلتهای فرسوده و عامل بحران هوای تهران نشان داده بود طرح جایگزینی ۲۰ هزار موتورسیکلت برقی در برابر بیش از ۱۱ میلیون موتور فرسوده، رقم ناچیزی است و ساختار عملیاتی جدی برای جمع آوری موتورهای فرسوده از خیابانها وجود ندارد.
موتور کاربراتوری ۱۳ برابر خودروی یورو ۵ آلاینده است
برای تهران آمار تفکیکی منتشر نشده است. اما با توجه به ترافیک پایتخت و تمرکز بالای موتورسیکلتها در آن، سهم موتورهای فرسوده و بدون معاینه در آلودگی هوای تهران قابل توجه است. مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران تیر ۱۴۰۳ گفته بود آلایندگی هر موتورسیکلت کاربراتوری حدود ۱۳ برابر یک خودروی یورو ۵ است. پژوهشی در دانشگاه صنعتی شریف بر پایه سیاهه انتشار تهران هم سهم موتورسیکلتها از ذرات معلق PM۲٫۵ منابع متحرک را ۱۵ درصد برآورد کرده و نشان داده است که حذف نیمی از موتورهای کاربراتوری، غلظت این ذرات را در مرکز تهران ۸ تا ۱۱ درصد کاهش میدهد. همین منطق درباره خودروها هم صدق میکند. آخرین خودرو در گزارش نقش پررنگ خودروهای فرسوده و سوخت بی کیفیت در آلودگی هوا نوشته بود از بیش از ۲۰ میلیون خودروی در حال تردد، بخش قابل توجهی فرسوده اند و بدون خروج آن ها، سخت گیری بر خودروهای صفر تنها بخش کوچکی از معادله آلودگی را اصلاح میکند.