۳۰ درصد مناطق کم آب لرستان زیر چتر آبخیزداری؛ مسیر ناتمام مهار آب

خبرگزاری مهر- گروه استانها: لرستان، استانی که بخش قابل توجهی از جغرافیای آن را ارتفاعات، شیبهای تند و حوضههای آبریز کوهستانی تشکیل میدهند، همواره در مواجهه با دو روی متفاوت اقلیم قرار داشته است؛ بارشهای شدید و سیلابهای فصلی…
خبرگزاری مهر- گروه استانها: لرستان، استانی که بخش قابل توجهی از جغرافیای آن را ارتفاعات، شیبهای تند و حوضههای آبریز کوهستانی تشکیل میدهند، همواره در مواجهه با دو روی متفاوت اقلیم قرار داشته است؛ بارشهای شدید و سیلابهای فصلی از یک سو و دورههای خشکسالی، افت منابع آبی و نگرانی از کمبود آب از سوی دیگر. این تناقض اقلیمی، مدیریت منابع آب را به یکی از مهمترین ضرورتهای زیستمحیطی و توسعهای استان تبدیل کرده است؛ ضرورتی که صرفاً با ساخت سد و ایجاد مخازن بزرگ محقق نمیشود و به مداخلات اصولی در طبیعت و مدیریت حوزههای آبخیز نیاز دارد.
آبخیزداری راهکاری مهم برای مدیریت روانآبها
در چنین شرایطی، آبخیزداری بهعنوان یکی از راهکارهای مهم برای مدیریت روانآبها، کاهش فرسایش خاک، افزایش نفوذ آب به زمین و تقویت پوشش گیاهی، اهمیت ویژهای پیدا میکند. در استانی که به گفته مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان، حدود ۱۲ میلیارد مترمکعب روانآب تولید میشود، اما ظرفیت مخازن سدها تنها حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب است، شکاف میان حجم آب تولیدشده و امکان ذخیرهسازی آن، ضرورت بهرهگیری از ظرفیت طبیعی خاک و حوضههای آبریز را بیش از پیش نمایان میکند.
تجربه اجرای طرحهای آبخیزداری در بالادست خرمآباد نیز از جمله نمونههایی است که مسئولان منابع طبیعی به آن استناد میکنند. کاهش روانآب ورودی به خرمرود در بارندگیهای اخیر، در مقایسه با طغیانهای معمول این رودخانه در بارشهای ۵۰ تا ۶۰ میلیمتری سالهای گذشته، بهعنوان نشانهای از تاثیر اقدامات انجامشده در بالادست مطرح شده است؛ تجربهای که میتواند اهمیت اجرای پروژههای آبخیزداری در سایر مناطق مستعد سیلاب استان را نیز برجسته کند.
از سوی دیگر، بارندگیهای اخیر با ثبت میانگین حدود ۷۰ میلیمتر در گستره ۲۸ هزار کیلومترمربعی لرستان، حجم قابل توجهی از نزولات جوی، معادل حدود ۲ میلیارد مترمکعب، را به همراه داشته است؛ ظرفیتی که اگر با برنامهریزی، اجرای طرحهای آبخیزداری و مدیریت صحیح منابع همراه شود، میتواند به جای تبدیل شدن به روانآبهای مخرب، در تقویت منابع آبی و پایداری اکوسیستم نقشآفرینی کند.
ذخیره آب تنها ۲۰۰ میلیون مترمکعبی در لرستان
شیرزاد نجفی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ماموریت منابع طبیعی در حفاظت از آب و خاک، اظهار داشت: در سالهای گذشته و بهویژه طی دو سال اخیر، با مساعدت مدیریت ارشد استان و دولت، اقدامات گستردهای در حوزه آبخیزداری در سطح لرستان انجام شده است.
وی با بیان اینکه لرستان استانی تقریباً کوهستانی با شیبهای فراوان و توپوگرافی خاص است، عنوان کرد: این ویژگیهای طبیعی موجب میشود در زمان بارندگیها شاهد وقوع سیلاب باشیم و در دورههای خشکسالی نیز با کمبود آب مواجه شویم؛ بنابراین مدیریت روانآبها و بهرهگیری از ظرفیت حوزههای آبخیز از اهمیت ویژهای برخوردار است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با اشاره به حجم روانآب تولیدی استان، افزود: در لرستان حدود ۱۲ میلیارد مترمکعب روانآب تولید میشود، در حالی که حجم مخازن سدهای استان تنها حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب است؛ این دو میزان تناسبی با یکدیگر ندارند و ضرورت استفاده از روشهای دیگر برای مدیریت و ذخیره منابع آبی را نشان میدهند.
آبخیزداری؛ راهکار مهار روانآب و تقویت منابع آبی
نجفی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه آبخیزداری استان، گفت: طرحهای آبخیزداری مناسبی در سطح لرستان اجرا شده و این اقدامات بهویژه در سالهای گذشته در حوزه بالادست خرمآباد مورد توجه قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه خرمرود در گذشته با بارندگیهای حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیمتری نیز طغیان میکرد، افزود: در بارندگیهای اخیر شاهد کمترین میزان روانآب در رودخانه خرمرود بودیم که این مسئله نشاندهنده تاثیر اقدامات، پروژهها و طرحهای آبخیزداری اجراشده در بالادست شهر خرمآباد طی سالهای گذشته است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با تاکید بر نقش این طرحها در مدیریت آبهای سطحی، تصریح کرد: اجرای عملیات آبخیزداری میتواند با کاهش سرعت روانآب، افزایش نفوذ آب به خاک و تقویت پوشش گیاهی، زمینه مدیریت بهتر منابع آب و کاهش آثار مخرب سیلاب را فراهم کند.
ذخیره آب در خاک و افزایش پوشش گیاهی با اجرای طرحهای آبخیزداری
نجفی با اشاره به آثار اجرای عملیات آبخیزداری در عرصههای طبیعی، اظهار داشت: هر هکتار عملیات آبخیزداری بین ۵۰۰ تا یک میلیون مترمکعب آب را در زمین ذخیره میکند و همچنین این میزان عملیات، ۱۲۰ کیلوگرم به پوشش گیاهی اضافه میکند.
وی با بیان اینکه اقدامات آبخیزداری در سطح استان و بهویژه مناطق کم آب دنبال شده است، عنوان کرد: این طرحها در شهرستانهایی مانند خرمآباد و پلدختر و دیگر مناطق استان اجرا شدهاند و تلاش ما بر این است که در مناطق دارای اولویت، اقدامات لازم برای مدیریت منابع آب و خاک انجام شود.
اجرای آبخیزداری در ۳۰ درصد حوزههای آبخیز مناطق کم آب
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با اشاره به میزان پوشش طرحهای آبخیزداری در مناطق کم آب استان، گفت: تاکنون حدود ۳۰ درصد از حوزه آبخیز مناطق کم آب، اهمیت مهار روانآبها و تقویت منابع آبی از طریق اجرای طرحهای اصولی آبخیزداری را دوچندان میکند.
نجفی خاطرنشان کرد: حجم بارندگیهای اخیر نشاندهنده ظرفیت قابل توجه لرستان در تولید و تامین منابع آب کشور است؛ ظرفیتی که باید با اجرای طرحهای اصولی آبخیزداری، زمینه بهرهبرداری حداکثری و پایدار از آن فراهم شود.
در مجموع، توسعه طرحهای آبخیزداری در لرستان میتواند راهکاری موثر برای کاهش خسارات سیلاب، تقویت پوشش گیاهی و بهرهگیری پایدار از منابع آب باشد؛ ظرفیتی که تحقق کامل آن به تکمیل طرحهای نیمهتمام، تامین اعتبارات و تداوم اقدامات حفاظتی در حوزههای آبخیز استان وابسته است.