۵۸ ماده معدنی زیر پای خراسان جنوبی؛ چرا ثروت استان خامفروشی میشود؟
منتشرشده: · اقتصاد · خراسان جنوبی

خبرگزاری مهر، گروه استانها: معدن یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی خراسان جنوبی و از محورهای اصلی توسعه این استان به شمار میرود؛ استانی که برخورداری از تنوع ذخایر معدنی، گستردگی پهنههای زمینشناسی و موقعیت جغرافیایی ویژه،…
خبرگزاری مهر، گروه استانها: معدن یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی خراسان جنوبی و از محورهای اصلی توسعه این استان به شمار میرود؛ استانی که برخورداری از تنوع ذخایر معدنی، گستردگی پهنههای زمینشناسی و موقعیت جغرافیایی ویژه، فرصتهای قابلتوجهی برای توسعه فعالیتهای معدنی، صنعتی و صادراتی در اختیار آن قرار داده است.
با وجود این ظرفیتها، بخش مهمی از مواد معدنی استخراجشده از استان همچنان به شکل خام یا با حداقل فرآوری به خارج از منطقه منتقل میشود؛ موضوعی که موجب شده بخش قابلتوجهی از ارزش افزوده ناشی از بهرهبرداری از این منابع در خارج از خراسان جنوبی ایجاد شود.
از همین رو، فعالان اقتصادی و مسئولان بخش معدن معتقدند توسعه این حوزه نباید صرفاً به افزایش استخراج محدود شود، بلکه باید با تکمیل زنجیره ارزش، ایجاد صنایع پاییندستی، توسعه فناوری، گسترش بازارهای صادراتی و مشارکت مردم در سرمایهگذاری همراه باشد؛ مسیری که قرار است خراسان جنوبی را به عسلویه معدنی کشور تبدیل کند.
۵۸ ماده معدنی و ظرفیت تولید سالانه بیش از یک تن طلا
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ظرفیتهای معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی از مناطق برخوردار از تنوع قابلتوجه ذخایر معدنی کشور است و ۵۸ نوع ماده معدنی در این استان وجود دارد.
علیرضا خامهزر افزود: خراسان جنوبی در سه تا چهار ماده معدنی در شمار استانهای رکورددار کشور قرار دارد و حدود ۷۰۰ پروانه معدنی در آن ثبت شده است.
خامهزر یکی از مهمترین ظرفیتهای معدنی خراسان جنوبی را ذخایر طلا دانست و گفت: در یکی از شهرستانهای استان ۱۷ محدوده طلا شناسایی شده که در حال حاضر سه معدن از این تعداد فعال هستند.
به گفته وی، این معادن سالانه حدود یکهزار و ۲۰۰ تا یکهزار و ۳۰۰ کیلوگرم شمش طلا تولید میکنند و معدن چهارم نیز در آستانه راهاندازی قرار دارد.
رئیس اتاق بازرگانی بیرجند با اشاره به جایگاه خراسان جنوبی در حوزه زغالسنگ، مواد نسوز و بنتونیت تصریح کرد: تنوع ذخایر معدنی استان نشان میدهد که برنامهریزی برای توسعه این بخش نباید تنها بر چند ماده معدنی شناختهشده متمرکز باشد، بلکه باید از تمام ظرفیتهای موجود به شکل متوازن بهرهبرداری شود.
وی توسعه سرمایهگذاری، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش را از الزامات اصلی این مسیر دانست و تاکید کرد: به جای صدور مواد خام، باید زمینه تولید محصولات فرآوریشده و دارای ارزش افزوده بیشتر در داخل استان فراهم شود.
خروج مواد معدنی با ارزش افزوده پایین؛ پیشنهاد ایجاد چهار شهرک فرآوری
یکی از چالشهای مهم بخش معدن خراسان جنوبی، خروج مواد معدنی به شکل خام و محدود بودن ظرفیت صنایع فرآوری در داخل استان است؛ مسئلهای که ضرورت ایجاد زیرساختهای جدید صنعتی را دوچندان کرده است.
سیدعلی حقی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی بیرجند، با اشاره به گستردگی جغرافیایی و تنوع بالای ذخایر معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی از نظر تنوع مواد معدنی ظرفیتهای قابلتوجهی در سطح کشور دارد، اما بخش عمدهای از مواد معدنی استخراجشده بهصورت خام از استان خارج میشود.
وی افزود: مسئولان استانی و ملی باید با نگاه ویژهتری به موضوع فرآوری مواد معدنی در داخل استان توجه کنند؛ چراکه خراسان جنوبی از نظر وسعت جغرافیایی و برخورداری از زمینهای مناسب، ظرفیت لازم برای استقرار واحدهای تخصصی فرآوری را دارد.
حقی با طرح پیشنهاد ایجاد حداقل چهار شهرک صنعتی تخصصی فرآوری مواد معدنی در نقاط مختلف استان تصریح کرد: لازم است شهرکهایی با زیرساختهای متناسب با نیاز صنایع معدنی ایجاد شود تا واحدهای فرآوری در یک مجموعه منسجم و برنامهریزیشده فعالیت کنند.
به گفته وی، محصولات فرآوریشده در این شهرکها میتوانند علاوه بر تامین نیاز صنایع داخلی کشور، با برخورداری از ارزش افزوده بیشتر به بازارهای صادراتی نیز راه پیدا کنند و زمینه رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و تقویت سرمایهگذاری در استان را فراهم آورند.
اکتشاف در ۸۰ محدوده معدنی؛ شناسایی ۵۵ محدوده امیدبخش
در کنار ظرفیتهای شناختهشده معدنی، توسعه اکتشافات و شناسایی ذخایر جدید نیز از برنامههای مهم بخش معدن خراسان جنوبی به شمار میرود؛ برنامهای که میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران جدید و شکلگیری پروژههای معدنی آینده را فراهم کند.
علیرضا جلالیان، مجری طرح اکتشاف منطقه خراسان جنوبی در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح اقدامات انجامشده در این حوزه اظهار کرد: طرح اکتشاف ایمیدرو در استان با هدف شناسایی ظرفیتهای معدنی، تکمیل مطالعات زمینشناسی و فراهمسازی زمینه توسعه فعالیتهای معدنی، در گستره ۸۰ محدوده اکتشافی در حال اجرا و پیگیری است.
وی افزود: بهزودی با تعیین برندگان مزایده بستههای سرمایهگذاری، فعالیت بخش خصوصی در ۱۰ محدوده معدنی استان آغاز میشود.
جلالیان با بیان اینکه نتایج اولیه اکتشافات از وجود ذخایر ارزشمند در حوزه طلا و مس حکایت دارد، یادآور شد: در راستای تقویت زیرساختهای اجرایی و توسعه فعالیتهای اکتشافی، طی سال ۱۴۰۵ تعداد ۱۵ قرارداد با مشاوران اکتشافی به ارزش ۶۵۹ میلیارد ریال منعقد شده است.
مجری طرح اکتشاف منطقه خراسان جنوبی با تاکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی برای توسعه فعالیتهای اکتشافی، بستههای سرمایهگذاری را یکی از ابزارهای تسهیل مشارکت سرمایهگذاران دانست و افزود: اسناد مزایده دو بسته سرمایهگذاری برای اجرای عملیات اکتشاف با امکان انجام عملیات آمادهسازی، تجهیز و بهرهبرداری شامل استخراج و فروش، در ۱۰ محدوده اکتشافی ایمیدرو در استان منتشر شده است.
جلالیان اکتشاف را نقطه آغاز توسعه پایدار بخش معدن دانست و گفت: شناسایی دقیق ظرفیتهای زمینشناسی و معدنی استان میتواند زمینهساز تعریف پروژههای جدید، جذب سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و افزایش ارزش افزوده از منابع معدنی باشد.
سرمایه مردم و زیرساخت دولت؛ دو ضرورت توسعه معدن
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند نیز معتقد است ظرفیتهای معدنی خراسان جنوبی میتواند زمینهساز تحول در ساختار اقتصادی استان و ارتقای جایگاه آن در سطح ملی باشد.
احمد پروین در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: هدف اصلی ما این است که خراسان جنوبی با تکیه بر توانمندیها و ظرفیتهای معدنی خود، برای همیشه از شرایط محرومیت و عدم برخورداری فاصله بگیرد و این مسیر را بهعنوان گام نخست توسعه استان دنبال کند.
وی افزود: در گام دوم باید خراسان جنوبی به جایگاه واقعی خود بهعنوان یکی از پیشرانهای اقتصادی کشور دست پیدا کند. خوشبختانه شرایط و ظرفیتهای لازم برای تحقق این هدف فراهم است و توانمندیهای معدنی شناساییشده و ظرفیتهایی که همچنان در حال شناسایی هستند، آینده روشنی را برای بخش معدن استان نوید میدهند.
پروین با تاکید بر ضرورت برنامهریزی منسجم و همافزایی میان بخشهای مختلف تصریح کرد: با یک برنامهریزی مدون و متمرکز و همگرایی همه ارکان موثر، از حاکمیت تا مردم، میتوان خراسان جنوبی را به معنای واقعی به عسلویه معدنی کشور تبدیل کرد.
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند با اشاره به سیاستهای کلان کشور در حوزه معدن ادامه داد: تحقق اهداف مربوط به جایگزینی معدن به جای نفت و همچنین اهداف پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه برای جهش بخش معدن، با اتکا به ظرفیتهای خراسان جنوبی امکانپذیر است و این استان میتواند سهم قابلتوجهی در تحقق این برنامهها داشته باشد.
وی یکی از راهکارهای مهم برای توسعه این بخش را استفاده از سرمایههای مردمی دانست و گفت: باید سرمایههای خرد مردم و هماستانیها بهصورت هدفمند و متمرکز، در قالب تعاونیهای فراگیر و شرکتهای فراگیر وارد حوزه معدن و زنجیرههای بعدی ارزش افزوده شود تا زمینه مشارکت مستقیم مردم در منافع اقتصادی این بخش فراهم شود.
پروین همچنین تامین زیرساختهای موردنیاز را از انتظارات اصلی بخش خصوصی از دولت عنوان کرد و خواستار توجه ویژه مسئولان به توسعه زیرساختهای معدنی و صنعتی استان شد.
فناوریهای نوین؛ حلقه مفقوده توسعه صنایع معدنی
توسعه معدن در شرایط کنونی تنها به ذخایر طبیعی، ماشینآلات و سرمایه مالی وابسته نیست، بلکه بهرهگیری از دانش روز و فناوریهای نوین نیز نقش تعیینکنندهای در افزایش بهرهوری و رقابتپذیری صنایع معدنی دارد.
مهدی باقری، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات، کسبوکارهای نوین و دانشبنیان اتاق بازرگانی بیرجند، با اشاره به ظرفیت شرکتهای دانشبنیان و جوانان متخصص استان اظهار کرد: کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی، ظرفیت قابلتوجهی از دانش، تخصص و توانمندی جوانان نخبه و شرکتهای دانشبنیان بومی را در اختیار دارد که میتواند در مسیر توسعه بخشهای مختلف اقتصادی به کار گرفته شود.
وی افزود: بسیاری از صنایع و معادن سنتی استان برای افزایش بهرهوری و حرکت به سمت توسعه و رقابتپذیری، نیازمند بهرهگیری از دانش روز، فناوریهای نوین و راهکارهای خلاقانه هستند.
باقری با تاکید بر ضرورت پیوند میان صنعت و فناوری تصریح کرد: استفاده از توان شرکتهای دانشبنیان میتواند در مراحل مختلف فعالیتهای اقتصادی، از تولید و فرآوری تا توسعه صادرات و دستیابی به بازارهای بینالمللی، زمینهساز تحول و ارتقای عملکرد صنایع و معادن استان باشد.
منطقه آزاد معدنی در انتظار طی مراحل اجرایی
در کنار طرحهای اکتشافی و برنامههای بخش خصوصی، راهاندازی منطقه آزاد معدنی نیز بهعنوان یکی از طرحهای مطرحشده برای توسعه اقتصاد معدنی خراسان جنوبی در حال پیگیری است.
مهدی پارسا، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان جنوبی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات انجامشده برای تحقق این طرح اظهار کرد: مشاوران طرح انتخاب شدهاند و مطالعات اولیه نیز انجام شده است.
وی با بیان اینکه راهاندازی منطقه آزاد معدنی میتواند آثار اقتصادی قابلتوجهی برای استان داشته باشد، کاهش هزینههای تولید، افزایش سرمایهگذاری و توسعه مبادلات تجاری، بهویژه با کشور افغانستان، را از مهمترین دستاوردهای مورد انتظار این طرح عنوان کرد.
پارسا با اشاره به ظرفیتهای صنعتی و معدنی استان بیان کرد: بخش قابلتوجهی از صنایع و معادن خراسان جنوبی با رویکرد صادراتمحور شکل گرفتهاند و محصولات تولیدی آنها در بازارهای خارج از استان و کشور عرضه میشود؛ ازاینرو ایجاد زیرساختهای تجاری و تسهیل مبادلات اقتصادی میتواند به توسعه فعالیت این واحدها کمک کند.
صادرات معدنی؛ چشمانداز حضور در بازارهای جهانی
در کنار توسعه فرآوری و جذب سرمایهگذاری، توسعه بازارهای صادراتی نیز از ضرورتهای مهم اقتصاد معدنی خراسان جنوبی محسوب میشود؛ موضوعی که با توجه به هممرزی استان با افغانستان و ظرفیتهای تجاری منطقه، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خالد اکبری، رئیس کمیسیون صادرات و واردات و امور مرز اتاق بازرگانی بیرجند در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیتهای گسترده معدنی استان اظهار کرد: وجود پهنههای معدنی فراوان در خراسان جنوبی یک فرصت ارزشمند برای توسعه اقتصادی است و باید با برنامهریزی مناسب، بهترین بهرهبرداری و بهرهوری از این منابع صورت گیرد.
معرفی ظرفیتها؛ مقدمه جذب سرمایهگذار
رئیس خانه معدن خراسان جنوبی نیز معرفی ظرفیتهای معدنی استان را نخستین گام برای جذب سرمایهگذاران و توسعه فعالیتهای معدنی دانست.
داود رئیسی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: خراسان جنوبی طی سالهای گذشته به دلیل فاصله از مرکز کشور و کمتر شناختهشدن ذخایر معدنی، آنگونه که باید مورد توجه فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران قرار نگرفته است.
وی با اشاره به گسترش عملیات اکتشاف در بخشهای دولتی و خصوصی تصریح کرد: در سالهای اخیر ظرفیتهای جدید معدنی در استان شناسایی شده و با توجه به روند رو به گسترش فعالیتهای اکتشافی، ضرورت دارد این توانمندیها به جامعه اقتصادی کشور معرفی شود.
رئیسی ادامه داد: انتظار میرود با جذب سرمایهگذاری و ایجاد زنجیره ارزش افزوده، احداث واحدهای فرآوری و تکمیل صنایع پاییندستی، از خامفروشی مواد معدنی جلوگیری شود.
رئیس خانه معدن استان همچنین حضور در نمایشگاههای تخصصی و پاویونهای استانی را فرصتی ارزشمند برای شناساندن ظرفیتهای منطقه دانست و گفت: با توجه به شرایط زیرساختی و فاصله جغرافیایی خراسان جنوبی از مراکز اصلی اقتصادی، حضور در این نمایشگاهها زمینه برقراری ارتباط با سرمایهگذاران و معرفی توانمندیهای استان را فراهم میکند.
عسلویه معدنی؛ از شعار تا واقعیت اقتصادی
مجموع دیدگاههای فعالان اقتصادی و مسئولان بخش معدن نشان میدهد خراسان جنوبی ظرفیت تبدیل شدن به قطب معدنی کشور را دارد، اما تحقق این هدف به رفع موانع زیرساختی، توسعه صنایع فرآوری، جذب سرمایهگذاری و استفاده از فناوریهای نوین وابسته است.
ایجاد شهرکهای تخصصی فرآوری، مشارکت مردم در سرمایهگذاری، توسعه اکتشافات و گسترش بازارهای صادراتی از جمله راهکارهای مطرحشده برای تحقق این هدف است؛ مسیری که باید با توجه به محدودیت منابع آبی و ملاحظات زیستمحیطی دنبال شود.