ایران و آمریکا در دیپلماسی هستهای: بررسی ابعاد پیامهای دیپلماتیک

نامه معاون رئیسجمهور آمریکا به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و درخواست معرفی نمایندگانی با اختیارات کامل، به عنوان بخشی از تلاشهای دیپلماتیک میان دو کشور مطرح شد.
دیوید ایگناتیوس، ستوننویس مسائل بینالملل، در مقالهای به بررسی مسائل دیپلماتیک میان واشنگتن و تهران پرداخت. به گفته یک مقام مطلع از مذاکرات، پیام ارسالشده بر بازتعریف منافع دو کشور متمرکز بوده است. در این پیام عنوان شده که اولویت ایالات متحده، اطمینان از عدم دستیابی ایران به تسلیحات هستهای است و در مقابل، منافع تهران در بازسازی اقتصادی ناشی از تحریمها و حفظ حاکمیت ملی ارزیابی شده است. معاون رئیسجمهور آمریکا در این پیام خواستار معرفی نمایندگانی با اختیارات کامل از سوی ایران برای گفتگوهای هستهای شده است.
به نوشته این مقاله، این ابتکار دیپلماتیک بازتابدهنده ارزیابی ارزیابان سیاسی از جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی است. نهادهای اطلاعاتی آمریکا این ارزیابی را مطرح کردهاند که او نقش مهمی در ساختار تصمیمگیری برای مدیریت پرونده هستهای دارد. بر اساس ارزیابیهای واشنگتن، میان او و رهبر جمهوری اسلامی ارتباط برقرار است و پس از دریافت پیام نیز رایزنیهایی انجام شده است. مقامهای آمریکایی شهرهای دوحه قطر یا استانبول ترکیه را به عنوان محلهای احتمالی برای دیدار میان دو طرف مطرح کردهاند. این اقدامات در شرایطی پیگیری میشود که دولت آمریکا نگرانیهایی درباره احتمال افزایش تنشها دارد.
بنیامین نتانیاهو پس از انتخابات کنست، دیدگاه خود را درباره راهکارهای مقابله با تهدیدات دنبال میکند. از سوی دیگر، با وجود استقرار تجهیزات نظامی توسط پنتاگون در منطقه، دولت آمریکا اعلام کرده که مسیر دیپلماتیک را دنبال میکند.
در این گزارش یادآوری شده که این نخستین تلاش دیپلماتیک مقامهای آمریکایی نبوده است. پیشتر در ماه آوریل نیز تلاشهایی برای مذاکراتی با حضور محمدباقر قالیباف در اسلامآباد انجام شد و پیشنهاد لغو تحریمها در ازای توافق هستهای مطرح گردید، اما آن روند با تحولات منطقهای متوقف شد. پس از آن تجربه، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا بر تمرکز تصمیمگیریها در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی معطوف شد.
تحلیلگران معتقدند که ساختار تصمیمگیری در تهران وضعیت اقتصادی را ارزیابی میکند. قطر در این روند نقش میانجی را ایفا کرده و پیامها را منتقل ساخته است. ارسال پیام مستقیم از سوی مقام آمریکایی انجام شده، اما ارزیابیها درباره تغییر مواضع اساسی هستهای متفاوت است. نویسنده اشاره میکند که پیشبرد این روند با توجه به سابقه مواضع سیاسی طرف ایرانی، با پیچیدگیهایی همراه است.
در نهایت، این ابتکار در شرایطی کلید خورده که با توجه به وضعیت نظامی در منطقه، برخی ناظران آن را تلاشی برای جلوگیری از درگیری نظامی گسترده ارزیابی میکنند.