تحلیل ذرات معلق در تونل نیایش تهران: نقش منابع غیراگزوزی
منتشرشده: · ایران

پژوهشگران سه دانشگاه در تهران نمونهبرداری در تونل نیایش انجام دادند و نشان دادند که آلودگی ذرات معلق در این تونل نه تنها از دود اگزوز خودروها، بلکه از ساییدگی لاستیک، ترمز، فرسایش سطح جاده و بازپخش گردوغبار ناشی میشود.
پژوهش با عنوان «مشخصهیابی ذرات معلق مرتبط با ترافیک در یک تونل شهری: تفکیک سهم منابع اگزوزی و غیراگزوزی در توزیع تعداد و اندازه ذرات» در ژورنال Environmental Pollution منتشر شد. پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه امیرکبیر در تونل نیایش نمونهبرداری کردند و سهم منابع مختلف ذرات معلق را برآورد کردند.
ذرات معلق مرتبط با خودروها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: ذرات اگزوزی که از فرایند احتراق سوخت و عملکرد موتور منتشر میشوند، و ذرات غیراگزوزی که از ساییدگی لاستیک، ترمز، فرسایش سطح جاده و بازپخش گردوغبار ناشی میشوند. در بسیاری از برنامههای کنترل آلودگی هوا تمرکز بر کاهش دود خروجی خودروها است، اما پژوهش نشان میدهد که منابع غیراگزوزی همچنان میتوانند آلودگی قابلتوجهی ایجاد کنند.
اندازهگیریها در دو فصل و در ورودی و خروجی تونل انجام شد. برای سنجش ذرات از نمونهبردارهای پرحجم هوا و حسگرهای کمهزینه مدل PMS۵۰۰۳ استفاده شد و ترکیب شیمیایی ذرات از جمله فلزات بررسی شد. برای تخمین سهم منابع مختلف، روش آماری «فاکتورگیری ماتریس مثبت» به کار رفت.
نتایج نشان دادند که سهم منابع به اندازه ذرات بستگی دارد. ذرات کوچکتر از ۲٫۵ میکرومتر (PM۲.۵) عمدتاً از خروجی اگزوز خودروها ناشی میشود، در حالی که ذرات کوچکتر از ۱۰ میکرومتر (PM۱۰) بیشتر از منابع غیراگزوزی، بهویژه گردوغبار بازپخششده، تاثیر میپذیرند.
غلظت PM۲.۵ و PM۱۰ در ماههای سرد، از جمله فوریه، بالاتر بود و بررسی شیمیایی افزایش برخی عناصر مرتبط با منابع ترافیکی را نشان داد؛ از جمله آلومینیوم، آهن، کلسیم، روی، بور و باریم. این عناصر میتوانند به شناسایی منابعی مانند سایش قطعات خودرو و گردوغبار جاده کمک کنند، اما ترکیب آنها معمولاً نشاندهندهٔ یک منبع خاص نیست.
پژوهش نشان میدهد که سیاستهای کاهش آلودگی ترافیکی نباید فقط بر موتور و اگزوز خودرو متمرکز بمانند. کنترل گردوغبار جاده، نگهداری سطح مسیر، کاهش سایش ترمز و لاستیک و مدیریت جریان ترافیک نیز میتوانند در کاهش ذرات معلق نقش داشته باشند. با این حال، این مطالعه در یک تونل و در شرایط زمانی و مکانی مشخص انجام شده است و نتایج را نمیتوان بدون بررسیهای بیشتر به همه مناطق تهران یا شهرهای دیگر تعمیم داد.