کانادا در بیانیه مشترک با امارات، حضور ایران در جزایر سهگانه را به عنوان «اشغال» توصیف کرد
منتشرشده: · ایران

در بیانیهٔ مشترک ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، نخستوزیر کانادا و ولیعهد ابوظبی، جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را متعلق به امارات دانستند و حضور ایران در آنها را نقض حاکمیت و اصول منشور سازمان ملل متحد اعلام کردند
در بیانیهٔ مشترک ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، نخستوزیر کانادا و ولیعهد ابوظبی، جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را متعلق به امارات دانستند و حضور ایران در آنها را نقض حاکمیت و اصول منشور سازمان ملل متحد توصیف کردند.
استفاده از واژهٔ «اشغال» در متن رسمی مشترک نشاندهندهٔ حمایت صریح کانادا از ادعای سرزمینی امارات است. این موضعگیری همزمان با اعلام سطح مشارکت راهبردی و امضای توافقهای اقتصادی و دفاعی میان دو کشور بود.
کانادا نخستین قدرت جهانی نیست که در سالهای اخیر از موضع امارات درباره جزایر سهگانه حمایت کرده است. روسیه در ژوئیه ۲۰۲۳، در بیانیه مشترک با شورای همکاری خلیج فارس، از ابتکار امارات برای حل اختلاف از طریق مذاکره دوجانبه یا مراجعه به دیوان بینالمللی دادگستری حمایت کرد. ایران در واکنش، در ۱۲ ژوئیه سفیر روسیه در تهران را احضار و اعتراض رسمی خود را اعلام کرد. این ماجرا در دسامبر همان سال نیز تکرار شد و پس از بیانیه مشترک روسیه و کشورهای عربی در مراکش، ایران نماینده دیپلماتیک روسیه را بار دیگر احضار کرد.
چین نیز در دسامبر ۲۰۲۲ در بیانیه مشترک با شورای همکاری خلیج فارس و بار دیگر در ژوئن ۲۰۲۴ در بیانیه مشترک با امارات از تلاشهای ابوظبی برای حل اختلاف حمایت کرد. ایران در واکنش به موضع پکن، سفیر چین را احضار کرد.
شورای همکاری خلیج فارس در بیانیهٔ ۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ضمن حمایت از حاکمیت امارات بر جزایر سهگانه، اقدامات ایران در این جزایر از جمله طرحهای عمرانی و نظامی را محکوم کرد و خواستار مذاکره یا ارجاع پرونده به دیوان بینالمللی دادگستری شد.
سوریه در دوره بشار اسد نیز در مه ۲۰۲۴ با امضای بیانیه پایانی نشست سران اتحادیه عرب در بحرین، از موضع امارات درباره حاکمیت بر جزایر سهگانه حمایت کرده بود.
بر اساس پژوهشی که در مقالهٔ گویو میرفندرسکی منتشر شد، شاخهای از خاندان قاسمی از حدود سال ۱۷۸۹ تا ۱۸۸۷ بندر لنگه را برای حکومت ایران اداره میکرد، در حالی که شاخههای دیگر در شارجه و راسالخیمه حضور داشتند. اسناد تاریخی نشان میدهد که ساکنان دو سوی خلیج فارس به جزایر سفر میکردند و اختلاف بر سر چرای دام و بهرهبرداری از منابع آنها وجود داشت. این پژوهش اشاره میکند که ادعاهای حاکمان قاسمی درباره جزایر لزوماً به معنای ادعای مالکیت سرزمینی نبود و میتوانست به حقوق استفاده از منابع جزایر مربوط باشد.
هر سه جزیره از نظر جغرافیایی شرایط یکسانی ندارند. تنب کوچک فاقد منابع آب آشامیدنی طبیعی است و تنب بزرگ نیز با محدودیت منابع آب و امکانات طبیعی روبهرو است. منابع اصلی اقتصادی این دو جزیره عمدتاً به ماهیگیری محدود میشود.
گزارش میدانی هرانا، در سال ۲۰۱۶، تصویری انتقادی از شرایط زندگی در ابوموسی ارائه داد. در این گزارش، ساکنان از کمبود امکانات درمانی تخصصی، محدودیت فرصتهای تحصیلی و شغلی، مشکلات حملونقل و عدم تحقق بخشی از وعدههای رفاهی مسئولان شکایت کردند. همچنین گزارش میگوید برخی از ساکنان غیربومی با وعده مسکن و خدمات رایگان به جزیره مهاجرت کردهاند، اما بخشی از این وعدهها عملی نشده است.
نزدیکی جزایر سهگانه به تنگه هرمز به آنها اهمیت راهبردی در معادلات دفاعی و امنیت دریایی ایران میدهد. جنگ با آمریکا و اسرائیل و حمله ایران به کشورهای منطقه باعث تشدید نگرانیهای امنیتی کشورهای عربی خلیج فارس شده است. واکنش کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در این زمینه یکسان نبوده است.
گزارش ژوئن ۲۰۲۶ مرکز پژوهشهای کنگره آمریکا، موضع سختگیرانهتر امارات در برابر تهران و در عین حال تلاش عربستان، عمان و قطر برای کاهش تنش و پیگیری راهحلهای دیپلماتیک را گزارش کرد. در چنین شرایطی ابوظبی ممکن است از افزایش نگرانیهای منطقهای برای جلب حمایت بینالمللی بیشتر از ادعای خود درباره جزایر بهره ببرد؛ هرچند کشورهای عربی موضعی یکپارچه در برابر ایران ندارند.
امارات بارها خواستار مذاکره مستقیم یا ارجاع اختلاف به دیوان بینالمللی دادگستری شده است. با این حال رسیدگی دیوان به این پرونده مستلزم وجود مبنای صلاحیتی و رضایت لازم طرفهای اختلاف است و حمایت کشورهای دیگر بهتنهایی برای ارجاع پرونده کافی نیست.