استاد فقه و اصول دربارهٔ نقش قرآن در مسائل اجتماعی و محیطی
منتشرشده: · جهان

استاد فقه و اصول معتقد است که قرآن به مسلمانان مسئولیتهای گستردهای میگذارد که فراتر از عبادت و اخلاق فردی میباشد، از جمله عدالت اجتماعی، توسعه زمین و خدمت به همه انسانها.
استاد فقه و اصول حاتم عبدالعظیم بیان میکند که قرآن مسلمانان را به سه مسئولیت مهم فرا میخواند: عبادت خداوند، آبادانی زمین و خدمت به همه انسانها؛ بنابراین نمیتوان رسالت دینی را فقط به انجام مناسک عبادی و رعایت اخلاق فردی محدود کرد.
او به آیات ۱۵۱ و ۱۵۲ سورهٔ شعراء اشاره میکند و بر ضرورت مقابله با اسراف، فساد و تخریب منابع طبیعی تاکید میکند. او آیهٔ «وَلَا تُطِیعُوا اَمْرَ الْمُسْرِفِینَ، الَّذِینَ یُفْسِدُونَ فِی الْاَرْضِ وَلَا یُصْلِحُونَ» را نقل میکند و میگوید یکی از مسئولیتهای جامعه اسلامی ایستادگی در برابر رفتارهایی است که به تخریب محیط زیست، انحصار ثروت و به خطر افتادن زندگی ملتها منجر میشود.
در بحث جنگ غزه، او اشاره میکند که در جریان این جنگ گروههایی در اروپا برای نجات حیوانات کارزارهایی برگزار کردند و در یک مورد حدود ۷۰۰ الاغ را به آلمان منتقل کردند؛ در حالی که زنان، کودکان، سالمندان و دیگر غیرنظامیان فلسطینی تحت بمباران قرار داشتند. او این وضعیت را نمونهای از وارونگی معیارهای اخلاقی میداند و تاکید میکند که قرآن برای اصلاح چنین انحرافهایی نازل شده است.
استاد حاتم عبدالعظیم به جریان شرقشناسی در دو تا سه قرن گذشته میپردازد و میگوید که این جریان باعث جدا کردن اسلام بهعنوان یک دین از خلافت بهعنوان یک نظام سیاسی و تفکیک مفهوم امت اسلامی از پیوندهای اجتماعی و اعتقادی مسلمانان شده است. او به دیدگاههای دیوید مارگولیوث، شرقشناس انگلیسی، اشاره میکند که در آن اسلام بهعنوان یک دین معنوی و اخلاقی ستایش میشود، در حالی که تجربه تاریخی دولتهای اسلامی بیشتر با تاکید بر جنگها و منازعات قدرت ارزیابی میشود.
او به فروپاشی خلافت عثمانی اشاره میکند و میگوید استعمار برای جایگزین کردن مفهوم امت اسلامی، بر قومیتگرایی و مرزبندیهای ملی تاکید کرد. او میگوید در بخش بزرگی از تاریخ اسلام، عربها، ترکها، کردها، آلبانیاییها، ایرانیان و دیگر گروههای قومی در چارچوب یک جامعه سیاسی و تمدنی مشترک زندگی و فعالیت میکردند و اسلام برتری قومی را به رسمیت نمیشناسد؛ هویتهای ملی و قومی میتوانند بخشی از مفهوم گستردهتر امت اسلامی باشند.
در پایان، استاد حاتم عبدالعظیم تفاوت نگرش قرآنی به منابع طبیعی با نظریه کمیابی را توضیح میدهد. او میگوید در نگرش قرآنی، زمین برای تامین نیازهای موجودات آفریده شده و منابع آن ظرفیت بهرهبرداری برای تامین زندگی را دارند؛ در حالی که نظریه کمیابی در برخی برداشتها رقابت برای تصاحب منابع را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل میکند، که ممکن است باعث جنگ، رقابت تسلیحاتی و حتی نابودی ملتها شود.