جایگاه جی دی ونس در مذاکرات هستهای ایران

معاون رئیسجمهور ایالات متحده در نامهای به محسن رضایی، از دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران خواست تا مذاکرات هستهای از سر گرفته شود، در حالی که ایران خواهان تعهدات مشخصی درباره ذخایر اورانیوم است.
معاون رئیسجمهور ایالات متحده در نامهای به محسن رضایی، از دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران خواست تا مذاکرات هستهای از سر گرفته شود. این نامه پس از میانجیگری عمدتاً قطری ارسال شد و از تهران میخواهد در آغاز فرایندی که به بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز و تخفیف تحریمهای آمریکا میانجامد، تعهداتی درباره برنامه هستهای خود بپذیرد.
آمریکا خواهان تعهدهای مشخص و زودهنگام درباره خارج کردن ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران است، در حالی که تهران نمیخواهد پیش از اطمینان از اجرای تعهدات طرف مقابل، این اهرم را از دست بدهد. ایران در مقابل، کاهش غنای ذخایر از طریق رقیقسازی را پیشنهاد کرده است. این گزینه امکان نگهداری مواد در داخل کشور را فراهم میکند، در حالی که انتقال ذخایر به خارج، بخش دیگری از توان چانهزنی تهران را محدود خواهد کرد.
ایران در برابر بازگشت بازرسان هستهای سازمان ملل نیز مقاومت میکند و نگران است اطلاعات مربوط به موقعیت و وضعیت ذخایرش در اختیار آمریکا قرار گیرد. برای عبور از بیاعتمادی، درباره نوعی تضمین از سوی کشور ثالث نیز مطرح شده و در این بحث، نام چین بهعنوان کشوری به میان میآید که از وزن سیاسی کافی برای تضمین پایبندی دو طرف برخوردار است؛ هرچند این گزارش از پذیرش چنین نقشی از سوی پکن یا توافق بر سر سازوکار آن خبر نمیدهد.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، در شبکه ایکس بر شروط تهران تاکید کرده و نوشت: «شرایط ایران بارها و بهروشنی به میانجیها اعلام شده است. رویکرد هویج و چماق هیچ تاثیری بر ایران ندارد. پیشرفت تنها زمانی حاصل میشود که بر سر هفت شرط ایران توافق شده باشد.»
رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، در میان این شروط قرار دارد.
ورود دوباره جی دی ونس به مذاکرات از این جهت اهمیت دارد که او از منتقدان مداخله نظامی گسترده آمریکا در خارج بوده و در دولت نیز درباره جنگ ایران تردید داشته است. ارسال نامه نشان میدهد مسیر دیپلماتیک هنوز بهطور کامل کنار گذاشته نشده، اما جایگاه او در اجرای هر توافق احتمالی برای تهران اهمیت خواهد داشت.
تهران در پیشنهاد تازهتری که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل مطرح کرد، برای کوتاه کردن این فاصله اعلام آمادگی کرده بود. بر اساس این پیشنهاد، مذاکرات هستهای میتوانست شش یا هفت روز پس از بازگرداندن معافیت تحریمی صادرات نفت ایران از سوی آمریکا و بازگشایی هرمز آغاز شود.
اختلاف کنونی نیز به همین ترتیب بازمیگردد: واشنگتن میخواهد تعهدهای هستهای در ابتدای فرایند قرار گیرد و تهران بر دریافت امتیازهای اقتصادی و امنیتی پیش از ورود به آن مرحله تاکید دارد.
ناظران استدلال میکنند که واشنگتن این نامه را برای رضایی فرستاد، زیرا ارزیابی کرده که قدرت تصمیمگیری نزد چهرههای نزدیکتر به سپاه پاسداران قرار دارد. با این حال، همین گزارش میگوید تصمیمها در بالاترین سطح حکومت و در چارچوب کمیتهای ششنفره با تلاش برای اجماع گرفته میشود.