پرندگان در سفرهای طولانی ممکن است دچار اختلال ساعت زیستی شوند
منتشرشده: · فناوری

تحقیقات دانشگاه آکسفورد نشان میدهد که کبوتردریاییهای مانکس در عبور از اقیانوس اطلس ممکن است ساعت زیستیشان با زمان محلی اختلاف داشته باشد و این باعث تغییر اندکی در مسیرشان میشود.
پژوهشگران دانشگاه آکسفورد با بررسی نزدیک به چهار هزار مسیر پرواز کبوتردریاییهای مانکس، دریافتند که ساعت زیستی این پرندگان ممکن است هنگام عبور از اقیانوس اطلس بیش از یک ساعت با زمان محلی اختلاف پیدا کند. این ناهماهنگی باعث میشود که پرندگان هنگام مسیریابی با استفاده از موقعیت خورشید دچار خطا شوند.
پاتریک لوین، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد، توضیح داد که فرایندی که ساعت زیستی پرندگان را از زمان محلی عقب میاندازد، همان سازوکاری است که در انسان جتلگ ایجاد میکند. پژوهشگران برای بررسی این پدیده، گونهای پرندهی دریایی به نام کبوتردریایی مانکس را مطالعه کردند.
کبوتردریاییهای مانکس در جزایر اطراف بریتانیا و ایرلند تولیدمثل میکنند و در طول بزرگکردن جوجهها، والدین گاهی برای یافتن غذا بیش از هزار کیلومتر به سمت غرب و مناطق غنی از ماهی در اقیانوس اطلس پرواز میکنند. پس از یافتن غذا، مسیر بازگشت را تقریباً در خطی مستقیم طی میکنند.
آزمایشهای پژوهشگران نشان داد که این پرندگان به مسیریابی مغناطیسی وابسته نیستند؛ نصب آهنرباهای کوچک روی بدن پرندگان تاثیری بر مسیر پرواز آنها نداشت. در عوض، یافتهها نشان میدهند که این پرندگان احتمالاً از قطبنمای خورشیدی استفاده میکنند؛ سازوکاری که موقعیت خورشید را با ساعت زیستی جانور ترکیب میکند تا جهت حرکت مشخص شود.
مشکل زمانی آغاز میشود که پرنده با سرعت زیاد در امتداد طول جغرافیایی حرکت کند؛ اختلاف زمانی بین ساعت زیستی و زمان محلی باعث میشود پرنده موقعیت خورشید را اشتباه تفسیر کند و اندکی از مسیر اصلی منحرف شود. پژوهشگران برای بررسی این فرضیه، دادههای GPS مربوط به نزدیک به چهار هزار سفر کبوتردریاییهای مانکس را تحلیل کردند و نشان دادند که پرندگانی که با سرعت زیاد به سمت شرق بازمیگردند، معمولاً انحرافی در جهت عقربههای ساعت نشان میدهند.
عوامل احتمالی دیگری مانند اثر کوریولیس و تاثیر باد نیز بررسی شد، اما مدل مبتنی بر قطبنمای خورشیدی بهتر از سایر عوامل توانست تغییر جهت مشاهدهشده را توضیح دهد. پژوهشگران دریافتند که جتلگ پس از پروازی هزار کیلومتری ممکن است باعث شود پرنده برای رسیدن به لانه حدود پنج کیلومتر مسیر اضافی طی کند. با وجود شواهد بهدستآمده، تاثیر جتلگ بر مسیریابی کبوتردریاییهای مانکس چندان بزرگ نیست.
لوین معتقد است چنین اختلاف کوچکی برای پرندگانی که در سفرهای طولانی بسیار کارآمد هستند، احتمالاً اهمیت چندانی ندارد. پژوهشگران احتمال میدهند این پدیده به پرندگان محدود نباشد و ممکن است در برخی خفاشها، حشرات پرنده و حتی پستانداران ساکن مناطق قطبی نیز رخ دهد.