تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل و واکنشهای ایران در منطقه

افزایش فعالیتهای نظامی آمریکا و اسرائیل در غرب آسیا و واکنشهای ایران، احتمال یک تقابل تازه را بالا میبرد، اما زمان و شکل درگیری هنوز مشخص نیست.
روزنامه «الاخبار» در تحلیلی نوشت: تحولات سیاسی و نظامی غرب آسیا در روزهای اخیر از افزایش احتمال رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا و اسرائیل حکایت دارد. رزمایشهای موشکی ایران، بنبست در مذاکرات دیپلماتیک، تشدید مواضع سیاسی و رسانهای و در مقابل، جابهجایی نیروهای آمریکایی، تخلیه برخی پایگاهها و افزایش پروازهای نظامی اسرائیل در نزدیکی مرزهای ایران، همگی نشانههایی از افزایش تنش در منطقه هستند.
در شرایطی که امیدها به حل اختلافات تهران و واشنگتن از مسیر دیپلماسی کاهش یافته، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه نیز ابعاد تازهای پیدا کرده است. گزارشهای اطلاعاتی از جابهجایی نیروهای آمریکایی، کاهش حضور دیپلماتیک این کشور در برخی کشورهای منطقه و افزایش فعالیتهای هوایی اسرائیل در نزدیکی مرزهای ایران حکایت دارند؛ تحرکاتی که نمیتوان آنها را صرفاً به نمایش قدرت یا افزایش فشار بر تهران محدود کرد.
یک منبع نظامی نزدیک به مراکز تصمیمگیری در تهران، تخلیه هواپیماهای نظامی آمریکا از پایگاه العدید در قطر و جابهجایی یگانهای مستقر در اردن و کویت را فراتر از اقدامات معمول نظامی دانسته است. به گفته این منبع، چنین تحرکاتی نشان میدهد واشنگتن به این واقعیت پی برده که پاسخ ایران به هرگونه حمله احتمالی، با واکنشهای این کشور در دو جنگ گذشته متفاوت خواهد بود.
این منبع همچنین احتمال استفاده آمریکا از بمبهای هستهای تاکتیکی برای هدف قرار دادن تاسیسات مستحکم ایران را منتفی ندانسته و تاکید کرده است که جمهوری اسلامی برای سناریوهای مختلف آمادگی دارد و از ابزارهای قدرتی برخوردار است که تاثیرگذاری آنها فراتر از سلاح هستهای خواهد بود.
نجاح محمدعلی، کارشناس مسائل ایران، معتقد است منطقه در شرایطی بسیار حساس قرار دارد، اما برای تحلیل تحولات باید میان آمادگی نظامی برای جنگ و تصمیم قطعی به آغاز آن تفاوت قائل شد. به گفته وی، ایران خود را برای سناریوهای مختلف آماده میکند و واشنگتن نیز میکوشد با استفاده از فشارهای نظامی و سیاسی، موقعیت خود را در مذاکرات تقویت کند. با این حال، همه طرفها میدانند که هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند به بحرانی منجر شود که مهار آن دشوار باشد.
وی تاکید میکند خطر اصلی فقط در وقوع جنگ نیست، بلکه در این تصور اشتباه نهفته است که هر یک از طرفها میتوانند پس از آغاز درگیری، دامنه و پیامدهای آن را کنترل کنند. جنگ ممکن است با اقدامی محدود آغاز شود، اما لزوما در همان چارچوب باقی نمیماند و حتی میتواند به نتایجی کاملا متفاوت از اهداف اولیه طراحان آن منجر شود.
برخی کارشناسان راهبردی نیز معتقدند هرگونه رویارویی نظامی با ایران برای واشنگتن آزمونی دشوار و پرهزینه خواهد بود؛ چراکه چنین جنگی را نمیتوان به عملیاتی محدود برای وارد کردن چند ضربه نظامی و تحمیل شروط تسلیم به تهران تقلیل داد.
از این منظر، توان واقعی ایران را نمیتوان صرفاً با میزان خسارات ناشی از حملات اولیه سنجید. آنچه سرنوشت هرگونه درگیری را تعیین میکند، توان تهران برای پاسخگویی پس از حمله و انتقال هزینههای جنگ به منافع و پایگاههای آمریکا در منطقه خواهد بود؛ موضوعی که میتواند امنیت انرژی و کشتیرانی در خلیج فارس را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
در همین حال، گزارش رسانههای آمریکایی درباره گزینههای نظامی مطرحشده برای دونالد ترامپ، بر پیچیدگی شرایط افزوده است. این گزینهها از حمله به تاسیسات هستهای مستحکم، از جمله تاسیسات «کوهکلنگ»، تا هدف قرار دادن مراکز راهبردی و جزایری مانند خارک و قشم را شامل میشود.
همزمان با این تحولات، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به سرزمینهای اشغالی سفر کرد و با همتای صهیونیست خود دیدار داشت. پایگاه خبری آکسیوس گزارش داده است که وزیر جنگ اسرائیل در این دیدار فهرستی از اهداف احتمالی در ایران را برای بررسی و حمله احتمالی در اختیار مقام آمریکایی قرار داده است.
در سوی دیگر، تحرکات اسرائیل نیز اهمیت ویژهای دارد. گزارشها درباره پرواز جنگندههای این رژیم در آسمان سوریه و شمال عراق و در نزدیکی حریم هوایی ایران، بار دیگر احتمال نقشآفرینی تلآویو در تشدید تنشها را مطرح کرده است.
این پروازها، صرفنظر از ماهیت دقیق آنها، میتوانند با هدف نمایش توانایی نزدیک شدن به محدوده عملیاتی ایران، ارزیابی واکنشها و ارسال پیامی به واشنگتن انجام شده باشند؛ پیامی مبنی بر اینکه تلآویو حتی در صورت تردید آمریکا نیز گزینه نظامی را کنار نگذاشته است.