قیصر امینپور و مصاحبهٔ دانشجویی در سال ۱۳۸۰
منتشرشده: · فرهنگ و هنر

یک دانشجوی پژوهشی در اسفند ۱۳۸۰ برای مصاحبه با شاعر قیصر امینپور به دفتر مجله «سروش نوجوان» رفت، اما شاعر در ابتدا تمایلی به گفتوگو نداشت و شرطی برای استفادهٔ محدود از گفتوگو وضع کرد.
یک دانشجوی پژوهشی در اسفند ۱۳۸۰ برای مصاحبه با شاعر قیصر امینپور به دفتر مجله «سروش نوجوان» رفت. او دوربین داشت، اما دستگاه ضبط صدا نه. نگهبان مجله از بردن دوربین جلوگیری کرد و وقتی تلفنی با قیصر صحبت شد، شاعر گفت نیازی به آوردن دوربین نیست. جوان برای تکمیل تحقیقی دانشجویی آمده بود و میخواست از زندگی و آثار شاعر بپرسد که سالها با شعرهایش زندگی کرده بود. اما قیصر چندان رغبتی به مصاحبه نداشت.
حسین قرایی، که این دیدار را در سالهای بعد نوشت، گزارش میکند که قیصر با لبخند گفته بود: «من اهل مصاحبه نیستم.» در نهایت گفتوگو انجام شد، اما شرطی برای استفادهٔ محدود از آن در تحقیق دانشجویی و عدم چاپ وجود داشت. این خاطره، در ظاهر اتفاق مهمی در زندگی شاعر نیست؛ نه شعری سروده شده و نه حادثهٔ بزرگ رخ داده است. با این حال، ممکن است نقطهٔ مناسبی برای شناختن جنبهٔ دیگری از او باشد؛ شخصی که کلماتش به زندگی بسیاری راه یافته بود، اما به ظاهر علاقهٔ زیادی به خود موضوع سخن نبود.
در سالهای بعد از درگذشت او، میتوان برای لحظاتی کتابهای شعرش را بست و به افرادی رفت که او را از نزدیک میشناختند؛ کسانی که با او کار کردهاند، شعرهایشان را برایش فرستادهاند یا روزی در کلاس درسش حضور داشتند. در این خاطرات، قیصر فقط شاعر با چند مجموعه شعر شناخته شده نیست؛ او شخصی است که باید میان رفتارهای کوچک و انتخابهای شخصیاش دنبال شود.
قیصر در سالهایی که نامش با شعر معاصر گره خورده بود، هم در دانشگاه تدریس میکرد، هم در فعالیتهای ادبی حضور داشت و با نسل تازهای از شاعران سروکار پیدا میکرد. در خاطرهٔ قرایی، نخستین واکنش او به درخواست مصاحبه، طفره رفتن بود. اما از یک دیدار نمیتوان نتیجه گرفت که او در همه موقعیتها کمحرف یا گوشهگیر بوده است. او در نشستهای ادبی سخن میگفت، شعر میخواند و درباره مسائل فرهنگی اظهار نظر میکرد.
تفاوت میان حضور اجتماعی او و احتیاطش در برابر گفتوگویی دربارهٔ خودش، نکتهٔ جالبی است. در مجموعهٔ «درد جاودانگی» نوشتههایی از دوستان و همکاران او گرد آمده است؛ عنوانهایی چون «در دوستی تمام»، «کمی پیادهروی با قیصر امینپور» و «با او در راه» نشان میدهد که برای شناختن یک شاعر، گاهی باید از موقعیتهای کوچکتر آغاز کرد: یک دوستی، یک پیادهروی یا همراهی در مسیری کوتاه.
یکی از مهمترین فصلهای زندگی قیصر، حضورش در «سروش نوجوان» است؛ مجلهای که از سال ۱۳۶۷ شکل گرفت و به محلی برای آشنایی نوجوانان با شعر و داستان تبدیل شد. او در شمارهٔ ۴۲ سروش نوجوان، در حاشیهٔ شهر ۱۳۷۰، مطلبی با عنوان «در حاشیه گلدستهها» دربارهٔ داستان «گلدستهها و فلک» جلال آلاحمد نوشت. او سعی میکرد شیوهٔ خواندن و اندیشیدن درباره ادبیات را با زبانی قابل فهم در اختیار نوجوانان قرار دهد.
این فعالیت کمتر از شعرهایش مورد توجه قرار گرفته است. او بخشی از وقتش را صرف خواندن و بررسی آثاری میکرد که نویسندگانشان هنوز شناخته نشده بودند. این رابطه پس از سالهای سروش نوجوان ادامه یافت؛ در گزارشهای مربوط به فعالیت او در دفتر شعر جوان، آمده است که تا سالهای پایانی زندگی، نوشتههای شاعران جوان را میخواند و نقد میکرد. برای نوجوانی که نخستین شعرش را نوشته، خوانده شدن توسط یک شاعر شناخته شده میتواند اتفاق مهمی باشد. در این سالها، او نه تنها شاعر بود؛ بلکه مخاطب شعر دیگران نیز بود.