چالش حلال بودن محصولات آرایشی و بهداشتی؛ از حلزون تا کلاژن
منتشرشده: · سلامت
بهروز اکبری معاون اداره کل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو با اشاره به ابعاد علمی و فنی مفهوم حلال در صنعت آرایشی و بهداشتی اظهار کرد: ارزیابی حلال در این صنعت نیازمند بررسی هم‌زمان ابعاد فقهی، شیمیایی، زیستی و…
بهروز اکبری معاون اداره کل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو با اشاره به ابعاد علمی و فنی مفهوم حلال در صنعت آرایشی و بهداشتی اظهار کرد: ارزیابی حلال در این صنعت نیازمند بررسی هم‌زمان ابعاد فقهی، شیمیایی، زیستی و فناورانه است و نمی‌توان آن را صرفاً به ممنوعیت استفاده از برخی مواد یا احکام مربوط به ذبح شرعی محدود کرد.
وی افزود: در بررسی حلال بودن فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی، دو محور اساسی باید مورد توجه قرار گیرد؛ نخست، شناسایی ترکیبات شیمیایی و بررسی نوع، منشا و میزان مواد به کار رفته در فرمولاسیون محصول و دوم، شناسایی منشا مواد اولیه با منشا حیوانی و زیستی و ارزیابی وضعیت شرعی آنها است.
اهمیت بررسی ترکیبات الکلی در برخی فرآورده‌ها
اکبری با اشاره به اهمیت بررسی ترکیبات الکلی در برخی فرآورده‌ها تصریح کرد: برای مثال، در محصولاتی مانند دهان‌شویه که ممکن است حاوی ترکیبات الکلی باشند، صرف مشاهده وجود الکل در فرمولاسیون برای تعیین وضعیت حلال بودن محصول کافی نیست؛ بلکه نوع الکل، منشا تولید، میزان مصرف و انطباق آن با ضوابط فقهی و فنی باید به‌صورت تخصصی بررسی شود.
پرهیز از قضاوت بر اساس نام یا ماهیت ظاهری ترکیبات
معاون اداره کل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو ادامه داد: برخی مواد اولیه مورد استفاده در محصولات آرایشی و بهداشتی ممکن است از منابع حیوانی یا موجودات دریایی استخراج شده باشند. ترکیباتی مانند کلاژن، ژلاتین، برخی آنزیم‌ها و مواد استخراج‌شده از حلزون و سایر موجودات دریایی، از جمله موادی هستند که شناسایی منشا و بررسی روش استخراج و فرآوری آنها در ارزیابی حلال اهمیت دارد.
وی با تاکید بر ضرورت پرهیز از قضاوت بر اساس نام یا ماهیت ظاهری ترکیبات گفت: منشا حیوانی یک ماده به‌تنهایی به معنای غیرحلال بودن آن نیست و تعیین وضعیت شرعی هر ترکیب باید با توجه به منشا، ماهیت، روش فرآوری و ضوابط فقهی مربوط انجام شود.
چالش دسترسی به اطلاعات مستند درباره منشا مواد اولیه
اکبری، پیچیدگی زنجیره تامین مواد اولیه، تعدد تامین‌کنندگان و وارداتی بودن بخشی از ترکیبات را از دیگر چالش‌های این حوزه دانست و افزود: دسترسی به اطلاعات مستند درباره منشا مواد اولیه و فرایند تولید آنها از الزامات ارزیابی دقیق فرآورده‌هاست. همچنین شناسایی برخی ترکیبات به فناوری‌های پیشرفته آزمایشگاهی نیاز دارد و نتایج این بررسی‌ها باید در کنار ارزیابی‌های فقهی و تخصصی مورد استفاده قرار گیرد.
وی، تعامل میان متخصصان شیمی، زیست‌شناسی، علوم آزمایشگاهی و صاحب‌نظران فقهی را برای توسعه نظام ارزیابی حلال ضروری دانست و خاطرنشان کرد: آزمایشگاه‌های تخصصی و روش‌های نوین شناسایی ترکیبات می‌توانند نقش مهمی در تشخیص منشا مواد اولیه و بررسی انطباق فرآورده‌ها با ضوابط حلال ایفا کنند.
نداشتن نشان حلال به‌تنهایی به معنای غیرحلال بودن محصول نیست
معاون اداره کل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو همچنین بر ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق در این زمینه تاکید کرد و گفت: باید میان محصولی که حلال بودن آن به‌صورت تخصصی احراز نشده و محصولی که غیرحلال بودن آن اثبات شده است، تفاوت قائل شد. نداشتن نشان حلال به‌تنهایی به معنای غیرحلال بودن محصول نیست و وجود برخی ترکیبات مانند الکل یا مواد با منشا حیوانی نیز بدون بررسی تخصصی نمی‌تواند مبنای چنین قضاوتی قرار گیرد.
اکبری در پایان تاکید کرد: حلال در صنعت آرایشی و بهداشتی صرفاً یک عنوان تجاری یا ویژگی درج‌شده روی بسته‌بندی نیست، بلکه موضوعی علمی و بین‌رشته‌ای است که بررسی زنجیره تامین مواد اولیه، فرمولاسیون و فرایند تولید را ضروری می‌سازد. توسعه این رویکرد، همراه با تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تدوین ضوابط شفاف، می‌تواند به ارتقای نظام ارزیابی فرآورده‌های سلامت‌محور و افزایش اطمینان مصرف‌کنندگان کمک کند.