نشست نخستوزیران چین و روسیه در سنپترزبورگ به نمایش گذاشت عمق مشارکت راهبردی
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد

در نشست اخیر، نخستوزیران چین و روسیه در سنپترزبورگ و دیدار لی چیانگ با ولادیمیر پوتین، همکاری در حوزههای انرژی، هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات و سازوکارهای چندجانبه را تاکید کردند.
دکتر احمد رشیدی نژاد، پژوهشگر ژئوپلیتیک، در یادداشتی نوشت که نشست اخیر نخستوزیران چین و روسیه در سنپترزبورگ و دیدار لی چیانگ با ولادیمیر پوتین، عمق «مشارکت راهبردی جامع» میان دو کشور را به نمایش گذاشت.
در بیانیه مشترک، دو طرف مداخله خارجی را عامل اصلی بیثباتی در اوراسیا خواندند و بر گسترش همکاری در انرژی، هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات و سازوکارهای چندجانبهای چون بریکس و سازمان همکاری شانگهای تاکید کردند.
با وجود وسعت سرزمینی، هر دو کشور در برابر نظام سلطه دریایی به رهبری آمریکا در موقعیت فرودست ژئواستراتژیک قرار دارند که برای چین به یک آسیبپذیری ساختاری تبدیل شده است.
نظریههای «قدرت دریایی» آلفرد ماهان و «ریملند» نیکلاس اسپایکمن چارچوب تحلیلی برای درک روابط قدرت جهانی فراهم میکنند. آمریکا با شبکهای از پایگاههای دریایی در سراسر جهان، حق و نفوذ خود را بر شریانهای حیاتی دریایی تحمیل کرده است.
روسیه در این معادله، گرفتار تنگنای تنگههای داردانل و بسفر است؛ آبراههایی که ترکیه بهعنوان عضو ناتو بر آنها نظارت دارد و خروج ناوگان دریای سیاه مسکو را به تحولات سیاسی وابسته کرده است. بنادر بالتیک نیز در سایه حضور ناتو، کانالهای دسترسی روسیه به اقیانوس اطلس را محدود ساختهاند.
پوتین در نشست تاکید کرد که روابط مسکو و پکن «تحت تاثیر تغییرات فضای بینالمللی قرار نمیگیرد و در معرض مداخله هیچ طرف ثالثی نیست»، اما واقعیت جغرافیایی نشان میدهد که مسکو حتی با نزدیکترین شریک خود نیز نمیتواند محدودیتهای دسترسی به آبهای آزاد را به سادگی جبران کند.
چین با حدود هشتاد درصد از واردات نفت خام از طریق تنگه مالاکا، در معرض خطر مسدود شدن این آبراهی قرار دارد. این معضل امنیت انرژی و استقلال راهبردی پکن را به گروگان گرفته است.
علاوه بر این، چین در محاصره زنجیرهای از جزایر قرار دارد که در پس کرانههای ریملند قرار گرفتهاند و مانع خروج نیروی دریایی چین به اقیانوس آرام میشود.
در چنین چارچوبی، همکاری راهبردی با مسکو برای چین صرفاً یک انتخاب ایدئولوژیک نیست، بلکه ضرورت ژئوپلیتیک است: ایجاد کریدورهای انرژی زمینی مانند خط لوله «قدرت سیبری»، توسعه مسیرهای جایگزین تجاری در چارچوب «یک کمربند، یک جاده» و تلاش برای فعالسازی مسیر دریایی شمالی، همه در راستای کاهش وابستگی به گلوگاههای دریایی تحت کنترل رقیب تعریف میشوند.
پوتین از برنامه مسکو برای تعمیق همکاری با پکن در زمینههای هوش مصنوعی، فضا و انرژی هستهای غیرنظامی خبر داد؛ حوزههایی که کمتر به آبراههای بینالمللی وابستهاند و میتوانند بخشی از این خلا راهبردی را پر کنند.
با این حال، برتری آمریکا در گلوگاههای دریایی، از جمله حضور ناوگانهایش در تنگههای بینالمللی و توانایی اعمال تحریمهای دریایی، نشان میدهد که حتی همکاری نزدیک چین و روسیه نیز نمیتواند به سادگی این برتری را جبران کند.
بیانیه مشترک مسکو و پکن علیه «تحریمهای فراسرزمینی» و «یکجانبهگرایی» بازتاب ناتوانی در تغییر ساختار قدرت دریایی است.