آمپول‌های لاغری در ایران و جهان: تاریخچه و انواع
منتشرشده: · سلامت
در ایران، آمپول‌های لاغری ابتدا محدود به لیراگلوتاید بود و سپس با ورود داروهای جدید مانند اوزمپیک و مانجارو، بازار گسترش یافت. این داروها در چند دسته دارویی عرضه می‌شوند و استفاده از قلم‌های چنددوزی برای کاهش هزینه رایج است.
در چند سال گذشته، آمپول‌های لاغری مجاز در ایران محدود به داروی لیراگلوتاید بود که با نام‌های ویکتوزا و ملیتاید شناخته می‌شد. این دو محصول توسط شرکت‌های نوونوردیسک و سیناژن تولید می‌شد و پس از آن توسط شرکت پویش دارو نیز تولید شد.
در چند سال اخیر، استفاده از آمپول‌های لاغری در جهان افزایش یافت و داروی سماگلوتاید با نام تجاری اوزمپیک شهرت جهانی پیدا کرد. این دارو ابتدا به‌عنوان درمان دیابت معرفی شد و پس از دریافت تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا، برای درمان چاقی نیز گسترش یافت.
نسل جدیدتری از این دسته دارویی، مانجارو بود که حاوی مولکول تیرزپاتاید است. شرکت ایلای لیلی، تولیدکننده مانجارو، با موفقیت این دارو توانست به نخستین شرکت دارویی جهان با ارزش بازار یک تریلیون دلار تبدیل شود.
این روند به ایران نیز نفوذ کرد و داروهایی مانند اوزمپیک و مانجارو به‌صورت غیرقانونی و قاچاق از دبی و برخی کشورهای دیگر وارد ایران می‌شدند. در این میان، درباره اصالت و رعایت زنجیره سرد در حمل‌ونقل آن‌ها تردید وجود داشت.
حدود دو سال پس از ورود غیرقانونی مانجارو، در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، داروی اسپارتینا وارد بازار دارویی ایران شد. اسپارتینا نخستین داروی مجاز در ایران برای درمان چاقی و دیابت بود که مصرف هفتگی داشت و مشابه مانجارو حاوی مولکول تیرزپاتاید بود.
سرعت نفوذ اسپارتینا در میان کادر درمان و مردم به‌گونه‌ای زیاد بود که تنها هشت ماه پس از حضور در بازار، به دومین مولکول پرفروش کشور تبدیل شد. در نتیجه، سایر شرکت‌ها نیز برای تولید آن اقدام کردند. تا امروز، ۱۱ شرکت پروانه تولید این دارو را دریافت کرده‌اند و ۹ برند آن در بازار دارویی ایران حضور دارند. شرکت‌های معتبر مانند اکتوورکو نیز وارد این بازار شدند و رقابت را در این حوزه تقویت کردند.
شکل‌های دارویی این برندها را می‌توان به چهار دسته کلی تقسیم کرد: 1. ویال چنددوزی 2. سرنگ از پیش‌پرشده 3. سرنگ از پیش‌پرشده با ابزار تزریق خودکار (اتواینجکتور) 4. قلم تزریق چنددوزی
استفاده از قلم‌های چنددوزی برای تقسیم دوز و کاهش هزینه درمان رایج است. یکی از رفتارهای مشاهده‌شده در بازار، خرید قلم‌های حاوی دوز بالاتر و استفاده از بخش کوچکی از محتویات آن در هر نوبت تزریق است. این اقدام معمولاً به منظور کاهش هزینه درمان انجام می‌شود.
به‌عنوان مثال، فردی که دوز مصرفی او ۵ میلی‌گرم است، می‌تواند با خرید یک قلم ۱۵ میلی‌گرمی به قیمت ۱۵ میلیون تومان، از محتویات قلم برای دریافت دوزهای موردنیاز خود استفاده کند و هزینه درمان را به حدود یک‌سوم کاهش دهد.
مدت نگهداری قلم پس از اولین استفاده نیز مهم است. این قلم‌ها باید در یخچال نگهداری شوند. شرکت تولیدکننده اسپارتینا اعلام کرده است که قلم‌های دارای قابلیت تنظیم دوز این دارو، تا چهار ماه پس از شروع مصرف در دمای یخچال پایدار هستند. سایر برندهای تیرزپاتاید در ایران نیز مطالعات پایداری خود را برای دوره یک‌ماهه انجام داده‌اند.
آمپول‌های لاغری برای همه افراد مناسب نیستند. گسترش مصرف این داروها باعث شده است برخی افراد آن‌ها را بیشتر به‌عنوان محصول زیبایی ببینند تا درمان پزشکی. تیرزپاتاید و سایر داروهای این خانواده داروهای نسخه‌ای هستند و برای همه افراد مناسب نیستند. پیش از شروع درمان، وضعیت وزن، شاخص توده بدنی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و سابقه پزشکی فرد بررسی می‌شود.
برای مثال، تیرزپاتاید در افرادی با سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید یا سندرم MEN۲ منع مصرف دارد. در دوران بارداری نیز مصرف این دارو برای کاهش وزن مناسب نیست.