رایزنی‌های دیپلماتیک در خاورمیانه برای جلوگیری از تشدید بحران هرمز
منتشرشده: · ایران
پس از پایان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، کشورهای منطقه و قطر در حال مذاکره برای جلوگیری از تشدید بحران در تنگه هرمز هستند. ایران به دنبال تحقق پیش‌شرط‌های خود در مذاکرات هسته‌ای است.
با پایان یافتن انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تصمیم‌گیری در کاخ سفید برای توقف یا آغاز مجدد جنگ با ایران به نقطه عطفی سرنوشت‌ساز رسیده است. در شرایطی که واشنگتن گزینه‌های نظامی و دیپلماتیک خود را برای گام بعدی ارزیابی می‌کند، خاورمیانه شاهد ترافیک سنگین رایزنی‌های دیپلماتیک از سوی کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید بحران است. در این میان، اکسیوس از طرح گام‌به‌گام برای اعتمادسازی و بازگشایی تنگه هرمز که از سوی میانجی‌گران قطری ارائه شده پرده برداشته، اما مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر لزوم تحقق پیش‌شرط‌های تهران، نسبت به عواقب غیرقابل‌پیش‌بینی هرگونه ماجراجویی جدید به صراحت هشدار داده‌اند.
در روزهای اخیر و همزمان با بالا رفتن احتمال جنگ، تلاش‌ها برای جلوگیری از آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌ها شدت گرفته است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در یک رشته تماس تلفنی با میانجی‌گران منطقه‌ای از کشورهای قطر، عربستان سعودی، ترکیه، امارات متحده عربی، عمان و مصر گفت‌وگو کرد. در این تماس‌ها، وی با همتای سعودی خود درباره بهبود امنیت و ثبات منطقه، با وزیر خارجه قطر در خصوص کاهش تنش‌ها، و با وزیر خارجه عمان پیرامون ایمنی گذرگاه‌ها در تنگه هرمز رایزنی کرد.
همزمان، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و از چهره‌های کلیدی در مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا، روز پنجشنبه در مسکو با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه دیدار کرد. رضایی در این دیدار پیام رهبر انقلاب را به پوتین تسلیم کرد و رئیس‌جمهور روسیه نیز بر آمادگی خود برای کمک به پایان جنگ تاکید ورزید. به گفته رضایی، تهران به صراحت به مسکو اعلام کرده است که تا زمان برآورده نشدن شروط هفت‌گانه ایران از سوی آمریکا، نه تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و نه مذاکره‌ای صورت می‌پذیرد.
کشورهای همسایه نیز به شدت نگران پیامدهای هرگونه درگیری جدید هستند. علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق در گفت‌وگوی تلفنی با دونالد ترامپ، تصریح کرد که بغداد اجازه نخواهد داد از خاک این کشور برای حمله به همسایگان استفاده شود. فواد حسین، وزیر خارجه عراق نیز با هشدار نسبت به عواقب فاجعه‌بار جنگ برای کشورش، از گروه‌های مسلح عراقی خواست تا در هیچ‌گونه اقدام تلافی‌جویانه احتمالی مشارکت نکنند. عراق که پس از بسته شدن تنگه هرمز بیش از ۶۰ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود را از دست داده است، یکی از معدود کشورهایی است که از سوی ایران معافیت عبور آزادانه از این آبراه را دریافت کرده و اکنون در تلاش است تا از کشیده شدن به میدان نبرد جلوگیری کند.
در میان طرح‌ها و ابتکارات مطرح‌شده برای پایان دادن به درگیری‌ها، قطر به همراه پاکستان نقش محوری را در زمینه میانجی‌گری ایفا می‌کند. شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر در تماس تلفنی روز جمعه با ترامپ، بر اهمیت تداوم گفت‌وگوها، جلوگیری از تشدید تنش‌ها، و تضمین آزادی دریانوردی و امنیت عرضه انرژی تاکید کرد. میانجی‌گران قطری در حال رایزنی با مقامات ایرانی و کاخ سفید بر سر پیش‌نویس طرحی هستند که خواستار برداشتن گام‌های متقابل طی دو روز برای اعتمادسازی متقابل و هموار کردن مسیر دستیابی به توافقی جامع‌تر است.
رئیس‌جمهور آمریکا دست‌کم در شرایط فعلی سه گزینه را در دست بررسی دارد: آغاز حملات جدید، ادامه تلاش برای اعمال فشار بر اقتصاد ایران از طریق محاصره، یا تن دادن به توافقی که شامل امتیازات قابل‌توجهی به ایرانی‌ها باشد. ترامپ پس از این نشست در دفتر بیضی کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «اکنون ما تصمیم خواهیم گرفت.» وی با طرح این پرسش که آیا واشنگتن می‌خواهد با حملات بیشتر اطمینان حاصل کند که برنامه هسته‌ای ایران کاملاً از بین رفته است، افزود: «ترجیح می‌دهم در صورت امکان مابقی کشور را ویران نکنم، اما شاید مجبور شوم این کار را بکنم. به‌زودی متوجه خواهید شد.»
بر اساس این ابتکار عمل، در روز نخست، ایالات متحده محاصره دریایی خود را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، ایران بر اساس توافقی که یک سال پیش در قاهره به دست آمده بود، دعوت‌نامه‌ای رسمی برای بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی جهت بازدید از سایت‌های هسته‌ای بمباران‌شده ارسال خواهد کرد. در روز دوم این طرح، مقرر شده است که تنگه هرمز بازگشایی شود و به دنبال آن، مذاکرات هسته‌ای با تمرکز بر ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران از سر گرفته شود.