آقای قاضی» به دنبال آموزش حقوقی با کمک قصه‌هاست/ شناخت انگیزه شخصیت بزرگ‌ترین چالش بود
منتشرشده: · فرهنگ و هنر
سریال «آقای قاضی» به کارگردانی سجاد مهرگان، یکی از مجموعه‌های تلویزیونی با محوریت مسائل حقوقی و اجتماعی است که با رویکردی متفاوت به سراغ پرونده‌های قضایی و اختلافات روزمره مردم می‌رود.
سریال «آقای قاضی» به کارگردانی سجاد مهرگان، یکی از مجموعه‌های تلویزیونی با محوریت مسائل حقوقی و اجتماعی است که با رویکردی متفاوت به سراغ پرونده‌های قضایی و اختلافات روزمره مردم می‌رود. این مجموعه با تکیه بر پرونده‌هایی برگرفته از مسائل و اتفاقات واقعی، تلاش می‌کند مخاطبان را با ابعاد مختلف مسائل حقوقی و روند رسیدگی به دعاوی آشنا کند. ساختار اپیزودیک سریال به گونه‌ای طراحی شده است که در هر قسمت، چند شخصیت با اختلافات و مشکلاتی وارد دادگاه می‌شوند و در جریان گفت‌وگو با قاضی، ابعاد مختلف پرونده و دلایل هر یک از طرفین روشن می‌شود.
فصل نخست این مجموعه با بازی بهزاد خلج در نقش قاضی به روی آنتن رفت و به دلیل پرداختن به موضوعات ملموس اجتماعی و استفاده از بازیگران کمتر شناخته‌شده، توانست از آثار موفق تلویزیون باشد. در فصل دوم، علاوه بر پرونده‌های قضایی، بخش‌هایی از زندگی شخصی قاضی و روابط او با محیط کاری‌اش نیز وارد داستان شد. فصل سوم با تغییر بازیگر نقش قاضی و حضور مهدی بهرام‌بیگی، در کنار ادامه روایت پرونده‌های حقوقی، تغییراتی در فضای داستانی و لوکیشن‌های مجموعه به همراه داشت. «آقای قاضی» با تلفیق روایت داستانی و آموزش غیرمستقیم مفاهیم حقوقی، می‌کوشد ضمن سرگرم کردن مخاطب، سطح آگاهی عمومی درباره حقوق شهروندی و پیامدهای قانونی رفتارهای روزمره را افزایش دهد.
مهدی حیدری، بازیگر این مجموعه، در گفت‌وگو با خبرنگار، درباره نقشی که در یکی از قسمت‌های «آقای قاضی» ایفا کرده است، گفت: در این قسمت نقش برادری را بازی می‌کردم که همراه خواهرش خانه‌ای قدیمی را از پدرشان به ارث برده بودند. پدر آن‌ها شاعر و نویسنده بود و خانه برایش ارزش فرهنگی و هنری داشت. با این حال، شخصیت من اصرار داشت که خانه فروخته شود؛ چون با مشکلات مالی و بدهی‌هایی در بازار مواجه بود و می‌خواست از طریق فروش ملک بخشی از مسائل اقتصادی زندگی خود را حل کند. در مقابل، خواهرش معتقد بود این خانه صرفاً یک ملک معمولی نیست و به دلیل پیشینه فرهنگی و هنری پدرشان باید حفظ شود. همین اختلاف دیدگاه زمینه درگیری میان این دو خواهر و برادر را فراهم می‌کرد.
وی درباره استفاده از نمونه‌های واقعی برای اجرای این نقش توضیح داد: مستقیماً سراغ افرادی که درگیر پرونده‌های مشابه بودند نرفتم، اما درباره نمونه‌های واقعی با بازیگردان، تهیه‌کننده و کارگردان صحبت کردیم. چند پرونده واقعی وجود داشت که در آن‌ها فرزندان یک نویسنده یا هنرمند پس از فوت پدرشان بر سر حفظ یا فروش خانه و میراث او دچار اختلاف شده بودند. در بعضی از این موارد، مادر و خواهر خانواده با مشارکت مالی تلاش کرده بودند سهم پسر خانواده را خریداری کنند تا بتوانند ملک را حفظ کنند. این نمونه‌ها کمک می‌کردند با ابعاد مختلف چنین اختلافی آشنا شویم و بدانیم چه مسائلی ممکن است یک خانواده را تا این اندازه درگیر کند.
این بازیگر با اشاره به اینکه اطلاعاتش درباره جزئیات پرونده‌های واقعی چندان گسترده نبوده است، ادامه داد: معمولاً در چنین کارهایی بیشتر به متن مراجعه می‌کنیم و تلاش داریم حسی را که نویسنده در شخصیت ایجاد کرده است، درک کنیم. برای من مهم بود بدانم این کاراکتر چه برداشتی از اتفاقات دارد، چه شرایطی را پشت سر گذاشته و چه عواملی او را به نقطه‌ای رسانده که چنین تصمیمی گرفته است. باید بررسی می‌کردم که آیا آگاهانه و از روی عمد این رفتار را انجام می‌دهد یا اتفاقات و تجربه‌های گذشته او را به این سمت سوق داده‌اند. همچنین باید به این سوال پاسخ می‌دادم که چه اتفاقی افتاده تا اختلاف خانوادگی آن‌ها به مرحله‌ای برسد که پایشان به دادگاه باز شود. شناخت این دلایل و انگیزه‌ها برای شکل‌گیری شخصیت اهمیت زیادی داشت.
حیدری درباره مهم‌ترین چالش خود در اجرای این نقش بیان کرد: چالش اصلی من فقط به این قسمت محدود نمی‌شد؛ چراکه در فصل اول و دوم «آقای قاضی» هم حضور داشتم و یکی از مسائل مهم برای ما، پیدا کردن شیوه درست بازی در ساختار این مجموعه بود. با این حال، درباره خود این نقش، چالش اصلی به شناخت انگیزه‌های شخصیت و رسیدن به منطق رفتاری او مربوط می‌شد. برای رسیدن به این شناخت، جلسات متعددی با عوامل کار و بازیگر مقابلم، خانم ولیان، داشتیم و درباره اتفاقاتی صحبت می‌کردیم که باعث شده بود این خواهر و برادر به چنین نقطه‌ای برسند.
وی تصریح کرد: متن اولیه در جریان تمرین‌ها تغییراتی کرد. من هم پس از بررسی‌های بیشتر با آقای مهرگان و نویسنده صحبت کردم. نظرم این بود که شخصیت نباید به سمتی برود که صرفاً بر اساس یک منطق اقتصادی و مالی رفتار کند. اگر تمام انگیزه او فقط مسائل مالی و بدهی‌هایش بود، با یک کاراکتر ساده و قابل پیش‌بینی مواجه می‌شدیم. تلاش کردم این موضوع را مطرح کنم که ریشه رفتار او باید به اتفاقات دوران کودکی و تجربه‌هایی برگردد که در گذشته با آن‌ها مواجه شده است. او مجموعه‌ای از عقده‌ها و احساسات سرکوب‌شده را با خود حمل می‌کند و همین مسائل در تصمیم‌های امروزش تاثیر گذاشته‌اند.
این بازیگر با اشاره به اهمیت پیوند احساسات و منطق رفتاری شخصیت گفت: نکته مهم این بود که شخصیت در نهایت قرار است رضایت بدهد و از بخشی از خواسته‌هایش عقب‌نشینی کند. اگر تمام رفتار او بر پایه منطق مالی شکل می‌گرفت، طبیعتاً دلیلی برای رضایت دادن وجود نداشت و می‌توانست صرفاً بر دریافت پول و فروش سهم خود پافشاری کند. زمانی که احساسات، خاطرات و مسائل حل‌نشده گذشته وارد ماجرا می‌شوند، تغییر تصمیم او نیز باورپذیرتر خواهد شد. به همین دلیل معتقد بودم باید به مخاطب نشان بدهیم که چرا این شخصیت تا این اندازه لجاجت می‌کند و چه ریشه‌هایی در گذشته او وجود دارد. در نهایت نیز کمک‌های قاضی و صحبت‌هایی که در جریان رسیدگی به پرونده مطرح می‌شود، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا او به تصمیم دیگری برسد و رضایت بدهد.
حیدری درباره میزان همدلی خود با شخصیت مورد نظر اظهار کرد: بخش احساسی این شخصیت تا حدودی به من نزدیک بود، ولی کینه‌ای که در دل داشت و نوع برخوردش با خواهرش، چندان با روحیات شخصی من همخوانی نداشت. به‌خصوص با توجه به اینکه در داستان مطرح می‌شد این خواهر و برادر از یک مادر نبودند و هرکدام مادر متفاوتی داشتند، این مسئله در شکل‌گیری رفتار و تصمیم‌های شخصیت تاثیر گذاشته بود. با وجود این، در بخش‌هایی از داستان به او حق می‌دادم. وقتی شرایط گذشته و محرومیت‌هایی را که تجربه کرده بود در نظر می‌گرفتم، می‌توانستم تا حدودی با تصمیم‌هایش همراه شوم. ممکن بود بخشی از برداشت‌های او از اتفاقات گذشته دقیق یا منطبق با واقعیت نباشد، ولی خودش به آن تصورات باور داشت و بر اساس همان ذهنیت تصمیم می‌گرفت. وقتی فردی در دوران کودکی محبت و توجه کافی دریافت نکرده باشد، ممکن است در بزرگسالی با چنین احساساتی مواجه شود. من هم با در نظر گرفتن همین موضوع، در بعضی بخش‌ها با او همدلی می‌کردم و می‌توانستم بفهمم چرا چنین رفتاری از خودش نشان می‌دهد.
این بازیگر درباره شیوه آماده‌سازی برای حضور در قسمت‌های اپیزودیک سریال و فرصت کوتاهی که برای پرداخت شخصیت‌ها در اختیار دارند، گفت: تجربه‌ای که در «آقای قاضی» به دست آورده‌ام، باعث شده برای باورپذیر کردن نقش‌ها روش مشخصی داشته باشم. معمولاً پیش از اجرا با بازیگر مقابلم صحبت می‌کنم و درباره موضوعاتی که قرار است در جریان دادگاه مطرح شوند، به یک درک مشترک می‌رسیم. برای ما مهم است بدانیم چه دغدغه‌هایی باید بیان شوند و هر شخصیت از چه زاویه‌ای به موضوع نگاه می‌کند.
حیدری افزود: قاضی هم به‌عنوان شخصیت محوری دادگاه نقش هدایت‌کننده دارد و کمک می‌کند بحث‌ها در مسیر مورد نظر پیش بروند. ما از قبل می‌دانیم چه موضوعاتی باید مطرح شوند و چه مسائلی اهمیت دارند، ولی تلاش نمی‌کنیم برای تک‌تک دیالوگ‌ها و واکنش‌ها برنامه‌ریزی کاملاً مشخصی داشته باشیم. وقتی وارد صحنه می‌شویم، اجازه می‌دهیم احساسات و واکنش‌های طبیعی بازیگران جریان پیدا کند. برای مثال، از قبل تعیین نمی‌کنیم که در یک لحظه مشخص من باید بلند شوم یا قاضی بلافاصله واکنش نشان دهد. بیشتر تلاش می‌کنیم موقعیت را درک کنیم و متناسب با اتفاقی که در همان لحظه رخ می‌دهد، واکنش نشان دهیم. آنچه برایمان اهمیت دارد این است که موضوعات اصلی به‌درستی مطرح شوند و مسیر بحث از دست نرود.
وی درباره برگزاری جلسات تمرین پیش از ضبط صحنه‌ها بیان کرد: ما معمولاً دو تا سه جلسه تمرین داریم. در این جلسات موضوعات اصلی پرونده را با یکدیگر مطرح می‌کنیم و درباره نحوه پیش رفتن بحث‌ها به توافق می‌رسیم. در فصل سوم که آقای مهدی بهرام‌بیگی نقش قاضی را بر عهده داشتند، همین روند را دنبال می‌کردیم. در فصل‌های قبل و زمانی که آقای بهزاد خلج در نقش قاضی حضور داشتند نیز به همین شکل کار می‌کردیم.
حیدری یادآور شد: در جریان تمرین‌ها حتی بعضی از ایرادات و نکات قانونی هم بررسی می‌شد تا بتوانیم با تسلط بیشتری وارد صحنه شویم. پس از اینکه موضوعات برای همه روشن می‌شد، دیگر تلاش نمی‌کردیم صرفاً به متن نوشته‌شده وابسته بمانیم. گاهی ممکن بود موضوعی که در ابتدا قرار بود مطرح شود، در میانه اجرا به شکل دیگری بیان شود یا بحث تازه‌ای پیش بیاید. این انعطاف به ما کمک می‌کرد صحنه‌ها طبیعی‌تر باشند و مخاطب احساس نکند با دیالوگ‌هایی از پیش تعیین‌شده و کاملاً حفظ‌شده مواجه است.