کاهش استفاده از قرص برنج در مرگ‌های خودخواسته / ۶۰ درصد موارد خودکشی با دارو انجام می‌شود
منتشرشده: · سلامت
یک متخصص داروسازی با هشدار نسبت به خطرات مسمومیت‌های دارویی، شیمیایی و ناشی از مصرف مواد مخدر و روان‌گردان، تاکید کرد: بخش قابل توجهی از مسمومیت‌های حاد به مصرف داروها مربوط می‌شود و دسترسی آسان به داروها، مواد شیمیایی و ترکیبات…
یک متخصص داروسازی با هشدار نسبت به خطرات مسمومیت‌های دارویی، شیمیایی و ناشی از مصرف مواد مخدر و روان‌گردان، تاکید کرد: بخش قابل توجهی از مسمومیت‌های حاد به مصرف داروها مربوط می‌شود و دسترسی آسان به داروها، مواد شیمیایی و ترکیبات غیرمجاز، کودکان، نوجوانان و افراد دارای سابقه اختلالات روان‌پزشکی یا سوءمصرف مواد را در معرض خطر بیشتری قرار می‌دهد. نیایش محبی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار، درباره انواع مسمومیت‌ها و خطرات ناشی از آن اظهار کرد: مسمومیت‌های حاد عمدتاً در سه گروه دارویی، مواد مخدر و مواد شیمیایی طبقه‌بندی می‌شوند. برخی از این موارد به‌صورت تصادفی رخ می‌دهند و ممکن است در محیط خانه، به‌ویژه در میان کودکان، مشاهده شوند و نگرانی‌های جدی ایجاد کنند.
وی افزود: بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی اورژانس، حدود ۶۰ درصد مسمومیت‌های حاد ناشی از مصرف داروها و ۴۰ درصد مربوط به مواد غیردارویی است. این آمار نشان می‌دهد که مسمومیت‌های دارویی سهم قابل توجهی از موارد حاد را به خود اختصاص می‌دهند. کودکان و نوجوانان در معرض خطر مسمومیت‌های تصادفی این متخصص داروسازی با اشاره به گروه‌های پرخطر در زمینه مسمومیت‌های حاد گفت: کودکان و نوجوانان از جمله گروه‌هایی هستند که بیشتر در معرض مسمومیت‌های تصادفی قرار دارند.
ممکن است کودکی به‌طور اتفاقی به ظرف دارو، شربت یا بسته‌ای از قرص‌ها دسترسی پیدا کند و بدون آگاهی از عواقب آن، مقداری از آن را مصرف کند. محبی ادامه داد: در برخی موارد نیز افراد به اشتباه از مواد شوینده، آفت‌کش‌ها یا سایر ترکیبات شیمیایی استفاده می‌کنند. به همین دلیل، ضروری است داروها، مواد شوینده و سموم همواره در مکان‌های ایمن و دور از دسترس کودکان نگهداری شوند.
وی با اشاره به سایر گروه‌های در معرض خطر تصریح کرد: افرادی که سابقه بیماری‌های روان‌پزشکی دارند نیز ممکن است بیشتر در معرض مسمومیت‌های دارویی قرار بگیرند. در چنین شرایطی، پزشکان معمولاً برای کاهش خطر، تعداد محدودی از داروهای بالقوه خطرناک را در هر نوبت تجویز می‌کنند. به گفته وی، افراد دارای سابقه مصرف مواد نیز به توجه ویژه نیاز دارند؛ زیرا ایجاد تحمل دارویی و افزایش تدریجی مقدار مصرف برای دستیابی به اثر اولیه، می‌تواند به بروز عوارض جدی و حتی مرگبار منجر شود.
ضرورت مراقبت از افراد در معرض خطر خودکشی عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تاکید بر اهمیت مراقبت از افراد در معرض خطر خودکشی اظهار کرد: خانواده‌ها باید در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، در سریع‌ترین زمان ممکن با روان‌پزشک مشورت کنند و روند درمانی مناسب را آغاز کنند. همچنین لازم است دسترسی این افراد به داروها، سموم و سایر وسایل خطرناک محدود شود. محبی افزود: برخی داروها حتی در مقادیر نسبتاً کم نیز می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند.
از سوی دیگر، بعضی داروها به‌تنهایی خطر کمتری دارند، اما مصرف هم‌زمان چند دارو ممکن است احتمال بروز مسمومیت و عوارض شدید را افزایش دهد. وی با اشاره به آمار مطرح‌شده درباره روش‌های خودکشی در کشور گفت: بر اساس اطلاعات موجود، مصرف دارو یکی از روش‌های شایع خودکشی در ایران است و حدود ۶۰ درصد موارد گزارش‌شده را شامل می‌شود. با این حال، برای دستیابی به آمار دقیق‌تر درباره پیامدهای این اقدامات و میزان مرگ‌ومیر ناشی از آن‌ها، باید به منابع رسمی از جمله سازمان پزشکی قانونی، سازمان نظام پزشکی و مراکز تخصصی درمان مسمومیت مراجعه کرد.
تشخیص سریع مسمومیت، شانس نجات بیمار را افزایش می‌دهد این متخصص داروسازی با تاکید بر اهمیت انتقال سریع بیماران به مراکز درمانی گفت: در بسیاری از موارد مسمومیت دارویی، اگر بیمار به‌موقع به مراکز درمانی منتقل شود، احتمال نجات او به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. بسیاری از مسمومیت‌ها در صورت تشخیص سریع و ارجاع به مراکز تخصصی درمان مسمومیت، قابل کنترل و درمان هستند. وی ادامه داد: موفقیت درمان به عوامل مختلفی از جمله نوع ماده مصرف‌شده، میزان مواجهه و مدت‌زمان سپری‌شده از زمان مسمومیت بستگی دارد.
برخی مواد بسیار سمی هستند و حتی با وجود انجام اقدامات درمانی سریع، ممکن است پیامدهای جبران‌ناپذیری ایجاد کنند. بنابراین، انتقال سریع بیمار به مرکز درمانی مناسب نقش مهمی در افزایش احتمال نجات جان او دارد. محبی با اشاره به مسمومیت ناشی از قرص برنج (آلومینیوم فسفید) اظهار کرد: این ماده در گذشته یکی از ترکیبات مورد استفاده در برخی موارد خودکشی بود و میزان مرگ‌ومیر بالایی داشت.
با اجرای اقدامات پیشگیرانه از سوی نظام سلامت و محدود شدن دسترسی عمومی به این ماده، شرایط تا حدودی تغییر کرده است. با این حال، مواجهه با انواع خطرناک آن همچنان می‌تواند پیامدهای بسیار شدیدی داشته باشد. وی افزود: در مقابل، داروها به دلیل دسترسی گسترده‌تر همچنان از عوامل شایع مسمومیت به شمار می‌روند.
افزایش تحمل به مواد مخدر، خطر اوردوز را بیشتر می‌کند عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به خطرات مصرف مواد مخدر و روان‌گردان توضیح داد: بسیاری از این مواد در صورت مصرف مداوم، باعث ایجاد تحمل در بدن می‌شوند؛ به این معنا که فرد به‌تدریج برای دستیابی به اثر اولیه، به مقدار بیشتری از ماده نیاز پیدا می‌کند. این روند می‌تواند خطر مسمومیت و اوردوز را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. محبی خاطرنشان کرد: در بسیاری از موارد، مرگ ناشی از مصرف مواد، با قصد خودکشی همراه نیست؛ بلکه به دلیل ناآگاهی فرد از خطرات افزایش مقدار مصرف و پیامدهای آن اتفاق می‌افتد.
وی با اشاره به پیامدهای مصرف طولانی‌مدت مواد گفت: مصرف مداوم این ترکیبات می‌تواند عملکرد مغز را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد و پیامدهایی مانند انزوای اجتماعی، کاهش توانایی کنترل رفتار و وابستگی به ادامه مصرف، حتی با وجود آگاهی از آسیب‌های آن، به همراه داشته باشد. این متخصص داروسازی افزود: در برخی موارد، فرد هنگام مصرف مواد دچار افسردگی شدید یا افکار ناگهانی خودکشی می‌شود و به‌صورت عمدی اقدام به اوردوز می‌کند. بنابراین، مسمومیت‌های ناشی از مصرف مواد می‌توانند هم به‌صورت تصادفی و هم به‌صورت عمدی رخ دهند.
ترکیب دارو و الکل؛ خطری جدی برای سلامت و جان افراد محبی با هشدار درباره مصرف هم‌زمان دارو و الکل اظهار کرد: ترکیب این دو می‌تواند بسیار خطرناک باشد و احتمال بروز مسمومیت و عوارض شدید را افزایش دهد. اگرچه آمار رسمی و دقیقی درباره میزان این موارد در دسترس نیست، شواهد موجود نشان می‌دهد که مصرف غیرمجاز الکل و ترکیب آن با داروها می‌تواند خطرات جدی برای سلامت افراد ایجاد کند. وی با اشاره به خطر مصرف الکل‌های دست‌ساز و غیرمجاز گفت: این محصولات معمولاً بدون نظارت و کنترل کیفیت تهیه می‌شوند و ممکن است حاوی مواد سمی مانند متانول باشند.
مصرف متانول می‌تواند به مسمومیت شدید، آسیب دائمی بینایی، نابینایی و حتی مرگ منجر شود. این متخصص داروسازی تاکید کرد: آلودگی و تقلب در محصولات غیرمجاز، خطرات ناشی از مصرف آن‌ها را دوچندان می‌کند. بنابراین، نباید تصور کرد که مصرف این محصولات، حتی در مناسبت‌های اجتماعی و مهمانی‌ها، بدون خطر است.
محبی افزود: مصرف هم‌زمان الکل با برخی داروها، به‌ویژه داروهای آرام‌بخش و ضداضطراب مانند آلپرازولام و کلونازپام، می‌تواند خطر سرکوب سیستم عصبی مرکزی، اختلال هوشیاری و مشکلات تنفسی را به‌شدت افزایش دهد. احتمال بروز اختلالات روان‌پزشکی پس از مصرف مواد روان‌گردان عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به پیامدهای روان‌پزشکی مصرف ترکیبات روان‌گردان اظهار کرد: نوجوانان و جوانانی که به دلیل کنجکاوی یا تاثیرپذیری از محیط اجتماعی به مصرف این مواد روی می‌آورند، ممکن است با آسیب‌های جدی مواجه شوند. وی ادامه داد: در برخی موارد، افرادی که پیش از این هیچ سابقه‌ای از اختلالات روان‌پزشکی نداشته‌اند، پس از مصرف ترکیبات روان‌گردان یا الکل‌های آلوده، دچار علائمی مانند توهم، شنیدن صداهای غیرواقعی و رفتارهای غیرعادی می‌شوند.
محبی تصریح کرد: گاهی این افراد از سوی خانواده به مراکز روان‌پزشکی ارجاع داده می‌شوند، در حالی که پیش از مصرف این ترکیبات، سابقه مشخصی از بیماری روان‌پزشکی نداشته‌اند. این مسئله نشان‌دهنده احتمال بروز عوارض روان‌پزشکی جدی و در برخی موارد ماندگار در پی مصرف مواد است. وی تاکید کرد: خانواده‌ها باید نوجوانان خود را نسبت به خطرات مصرف این ترکیبات آگاه کنند؛ زیرا حتی در مواردی که پیامدهای حاد و مرگبار ایجاد نمی‌شود، احتمال بروز عوارض روان‌پزشکی گذرا یا پایدار وجود دارد.
ترکیبات مخدر دست‌ساز و خانگی؛ تهدیدی جدی برای نوجوانان و جوانان این متخصص داروسازی با هشدار درباره تهیه و مصرف ترکیبات مخدر دست‌ساز گفت: متاسفانه برخی افراد اقدام به تهیه مخلوط‌های خانگی از مواد مختلف می‌کنند و برای آن‌ها نام‌های خیابانی انتخاب می‌کنند. این ترکیبات ممکن است شامل شربت‌های حاوی کدئین، الکل و انواع قرص‌ها باشند که بدون دانش تخصصی و صرفاً بر اساس تجربه شخصی با یکدیگر ترکیب می‌شوند. وی افزود: تهیه‌کنندگان این مخلوط‌ها گاهی از قدرت بیشتر آن‌ها در ایجاد سرخوشی سخن می‌گویند، در حالی که این ترکیبات غیراستاندارد می‌توانند احتمال مسمومیت شدید و مرگ را افزایش دهند.
محبی در پایان با اشاره به عوارض خطرناک این ترکیبات اظهار کرد: مصرف چنین موادی ممکن است باعث اختلالات شدید تنفسی و سرکوب تنفس شود. همچنین، استفراغ ناشی از مسمومیت می‌تواند به ورود محتویات معده به مجاری تنفسی (آسپیراسیون) منجر شود و جان فرد را به خطر بیندازد. وی خاطرنشان کرد: با توجه به دسترسی آسان نوجوانان و جوانان به برخی از این مواد، افزایش آگاهی عمومی، آموزش خانواده‌ها و اطلاع‌رسانی درباره پیامدهای مصرف مواد مخدر، روان‌گردان‌ها و ترکیبات دست‌ساز اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند در پیشگیری از حوادث جبران‌ناپذیر نقش موثری ایفا کند.