پیشنهاد عمان برای پیمان عدم تجاوز در خلیج فارس
منتشرشده: · ایران
وزیر امور خارجه عمان در دانشگاه کمبریج پیشنهاد کرد که یک پیمان عدم تجاوز میان هشت کشور ساحلی خلیج فارس می‌تواند پایه‌ای برای ساختار امنیتی منطقه‌ای باشد.
وزیر امور خارجه عمان در سخنرانی‌ای در دانشگاه کمبریج، خواستار انعقاد پیمان عدم تجاوز میان هشت کشور ساحلی خلیج فارس شد؛ یعنی شش عضو شورای همکاری خلیج فارس به همراه عراق و ایران. او این پیمان را پیش‌شرط اساسی ایجاد یک ساختار امنیتی منطقه‌ای فراگیر توصیف کرد.
او اذعان کرد که دستیابی به چنین توافقی دشوار خواهد بود، اما در شرایطی که خطر تشدید دوباره تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده افزایش یافته، منطقه بیش از هر زمان دیگری به یک مسیر دیپلماتیک برای خروج از بحران نیاز دارد.
پیشنهاد عمان بر یک سابقه تاریخی استوار است. در نوامبر ۱۹۷۶، وزیران امور خارجه هشت کشور ساحلی خلیج فارس در مسقط گرد هم آمدند تا پس از خروج بریتانیا از منطقه، راه‌هایی برای تامین امنیت جمعی بررسی کنند. این تنها باری است که هشت کشور پشت یک میز مذاکره نشسته‌اند.
از آن زمان، ترتیبات امنیتی منطقه به سمت سازوکارهای انحصاری و مبتنی بر کنار گذاشتن برخی بازیگران سوق داده شد. برای چندین دهه، ایران به‌ویژه به‌عنوان تهدیدی برای دیگر کشورهای منطقه تلقی می‌شد؛ اما با توجه به اینکه این کشور تقریباً نیمی از خط ساحلی خلیج فارس را در اختیار دارد، هرگونه ساختار امنیتی که ایران را در بر نگیرد، از نظر ساختاری فاقد استحکام و پایداری خواهد بود.
احیای ایده ایجاد یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای تا سال ۲۰۱۹ به تعویق افتاد. در ماه مه آن سال، وزیر امور خارجه وقت ایران در سفر به بغداد، پیشنهاد انعقاد پیمان عدم تجاوز منطقه‌ای با کشورهای همسایه حوزه خلیج فارس را مطرح کرد؛ پیشنهادی که از سوی وزیر امور خارجه روسیه نیز حمایت شد.
در سپتامبر همان سال، رئیس‌جمهور وقت ایران طرح «ابتکار صلح هرمز» را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه کرد که ایجاد پیمان عدم تجاوز میان کشورهای منطقه تنگه هرمز را پیش‌بینی می‌کرد. واکنش کشورهای خلیج فارس عمدتاً منفی و همراه با بی‌اعتنایی بود؛ آن‌ها به حمایت ایران از گروه‌های مسلحی اشاره می‌کردند که به گفته این کشورها، ثبات منطقه را تهدید می‌کردند.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، این ایده را در میان کشورهای عربی بار دیگر احیا کرده است. در ماه مه، روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که عربستان سعودی در حال بررسی چارچوب عدم تجاوز با ایران است؛ چارچوبی که گفته می‌شد از روند هلسینکی میان آمریکا و روسیه در دوران جنگ سرد الگوبرداری شده است.
در همین ماه، وزیر دفاع قطر خواستار گفت‌وگوی شورای همکاری خلیج فارس با ایران، با مشارکت ترکیه و پاکستان، برای دستیابی به توافق عدم تجاوز شد.
پیشنهاد عمان جدیدترین مرحله از این تحول منطقه‌ای است. مسقط با توجه به سابقه طولانی خود در ایفای نقش میانجی و همچنین تجربه میزبانی مذاکرات ایران و آمریکا در سال ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶، در موقعیتی منحصربه‌فرد برای میانجیگری قرار دارد.
مهم‌ترین استدلال مخالفان انعقاد پیمان با ایران در منطقه خلیج فارس ساده است: چرا باید به کشوری اعتماد کرد که رفتارهایش امنیت منطقه را به خطر انداخته است؟ نگرانی کشورهای خلیج فارس درباره اقدامات ایران ناشی از سوءتفاهم نیست. خود عمان نیز پس از حملات پهپادی علیه استان‌های مسندم و الوسطی در ماه ژوئیه، رسماً به ایران اعتراض کرد.
این پیمان باید بر رفتارهای قابل مشاهده، خویشتن‌داری متقابل و پیامدهای نقض تعهدات استوار باشد.